‘West-Europa moet onze angst voelen’

De Poolse minister van Buitenlandse Zaken eist een leidende rol op in de crisis in Oekraïne. Toenadering tot Rusland kan niet meer, zegt hij.

Hij wordt getipt als de opvolger van Catherine Ashton, de huidige, wat timide baas van de EU-diplomatie. Maar het is de vraag of Radoslaw Sikorski dat ook wordt. Want de Poolse minister van Buitenlandse Zaken is uitgesproken. Misschien wel té uitgesproken, fluisteren diplomaten.

Sikorski (51) speelt al weken een hoofdrol in de Oekraïense crisis. Eerst door naar Kiev af te reizen, op het hoogtepunt van het geweld daar. Samen met zijn Duitse collega Frank-Walter Steinmeier praatte hij twee dagen in op president Viktor Janoekovitsj, totdat deze een akkoord sloot met de oppositie. De uitvoering daarvan mislukte, omdat Janoekovitsj de steun van zijn oproerpolitie verloor en naar Rusland vluchtte. Maar het bloedvergieten stopte.

Daarna was het Sikorski die niet aflatend aandrong op een gemeenschappelijke, duidelijke Europese positie jegens Rusland, toen dat land besloot om de Krim binnen te vallen. „Het gaat om meer dan Oekraïne: de geloofwaardigheid van de EU staat op het spel”, zei Sikorski twee weken geleden, vlak voordat EU-landen besloten tot de eerste maatregelen tegen Rusland.

Zondag werd de EU opnieuw op de proef gesteld, met het referendum op de Krim over aansluiting bij Rusland. Gisteren besloten de ministers van Buitenlandse Zaken om de sancties verder aan te scherpen. Maar nu die concreter en harder worden, groeit, vooral in West-Europese landen met grote handelsbelangen in het oosten, ook de aarzeling. Niet bij Sikorski. „Rusland laat ons geen keus.”

De EU was tot nu eensgezind. Zien we nu het begin van verdeeldheid?

„Europa heeft altijd consensus nodig. Dat is geen nieuws. Het is een wonder dat we met 28 lidstaten zo ver zijn gekomen. Bedenk: een maand geleden zouden sancties tegen Rusland ondenkbaar zijn geweest. Van alle lidstaten zou Polen er misschien wel het meest voor moeten terugschrikken: wij exporteren bovengemiddeld veel naar Rusland, tweederde van ons gas komt ervandaan. Dus ik kan niet zeggen dat ik sta te springen. Maar we moeten reageren.”

De Amerikanen plaatsten vertrouwelingen van Poetin op de sanctielijst, de EU niet. Waarom niet?

„De Verenigde Staten hebben het gemakkelijker. Ten eerste liggen ze verder weg. De economische gevolgen van eventuele tegensancties zullen minder schadelijk zijn. Ten tweede: de VS zijn één, uniform land waar één persoon beslist over sancties. De EU is altijd een compromis.”

Ja, maar waarom niet Poetins mensen op die lijst?

„De minister hebben een juridisch raamwerk neergezet. Afhankelijk van wat er de komende dagen gebeurt, kunnen Europese regeringsleiders besluiten om namen toe te voegen. Je moet landen ook de tijd geven om te wennen aan het idee.”

Van de mensen op de lijst worden de tegoeden in Europa bevroren. Hebben ze die niet al lang weggesluisd?

„Ik ben geen expert, maar assets zijn niet alleen geldbedragen die je snel rond kunt schuiven. Ik weet niet hoe snel je een huis in Londen of Cyprus kunt verkopen.”

Een veelgehoord verwijt is dat Europa Rusland te lang heeft genegeerd.

„Dat is gewoon niet waar. Rusland wees een geprivilegieerde band met de EU zelf af, omdat het zichzelf daarvoor te belangrijk vond. Prima. Vervolgens boden we een samenwerkingsakkoord aan. Het associatieakkoord met Oekraïne liep daar parallel aan. Het zou gezorgd hebben voor wat Rusland altijd heeft gezegd na te streven: een vrijhandelszone van Lissabon tot Vladivostok. En opeens was het Rusland dat hierop besloot te reageren met een inval in een buurland.’’

Is de toenadering voorbij?

„Iedereen in de EU geloofde dat Rusland een partner is waarmee we een gemeenschappelijke ruimte delen. Persoonlijk heb ik veel gedaan om de relatie met Rusland te verbeteren. Polen heeft verdragen gesloten over versoepeling van het grensverkeer [met Kaliningrad]. Over culturele uitwisseling. Maar als grenzen in Europa met brute kracht worden gewijzigd, moet je de relatie opnieuw bekijken.”

Gaat Duitsland de relatie met Rusland ook herzien?

„We moeten het allemaal doen. Duitsland doet het ook al. In dit dossier moeten we elkaar steunen. Westerse en zuidelijke lidstaten moeten onze angst voelen. Wijzelf moeten niet te alarmistisch doen en de gevoeligheden begrijpen van landen die een meer commerciële logica hebben.”

    • Stéphane Alonso