‘Joodse staat’ houdt vrede tegen

Dat Israël erkenning eist als Joodse staat, maakt vrede onmogelijk. Wat wil Israël precies?

Ultra-orthodoxe joden lezen het bijbelboek Esther in een synagoge in Jeruzalem , eerder deze week tijdens hetLotenfeest. Sommige fundamentalistische joden verwerpen het ‘wereldse’ begrip natiestaat. Foto AFP

Wij blijven overtuigd dat er een kans is dat de vredesbesprekingen tussen Israël en de Palestijnen slagen, sprak de Amerikaanse president Obama gisteren tegen de Palestijnse president Abbas. Hij klonk overtuigd, noch overtuigend. Bij Abbas kon er geen glimlach af.

Vorige week erkende de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry dat het wantrouwen een dieptepunt heeft bereikt. Niemand gelooft dat het vredesoverleg iets oplevert voor de deadline van 29 april. De kans bestaat dat het al klapt voor Israël volgende week 26 Palestijnse gevangenen vrij moet laten.

Een belangrijke reden voor pessimisme is de Israëlische eis dat de Palestijnen Israël erkennen als ‘Joodse staat’, en niet gewoon als staat – zoals de Palestijnen al 25 jaar doen. Daarover schreef een Israëlische journalist dit weekeinde: „Deze schijnbaar marginale kwestie is een tikkende tijdbom die het hele vredesproces van de rails dreigt te blazen”. Als het geen tijdbom blijkt, is het wel een voorbeeld van hoe gefnuikt het vredesoverleg is, en hoe ingewikkeld de propaganda-oorlog.

1 Wat betekent een ‘Joodse staat’ precies?

Dat is onduidelijk. Alle pogingen van het Israëlische parlement om de term wettelijk te definiëren faalden wegens gebrek aan consensus. De woordvoerder van premier Netanyahu ontkent desgevraagd dat het om een religieuze staat zou gaan. Het zou „zelfbeschikking voor Joden in een eigen staat” betekenen, of „een natiestaat voor Joden, binnen welke grenzen dan ook”.

De Palestijnen zeggen: we hebben Israël al tweemaal (in 1988 en in 1993) officieel erkend als staat. En wel als staat binnen de grenzen van voor 1967 – toen de Israëlische bezetting van Palestijnse gebied en begon – op 78 procent van het grondgebied van het historische Palestina. Dat was een enorme concessie voor de Palestijnen, die sindsdien vragen om een staat op 22 procent van hun vroegere gebied: de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Verder, zeggen de Palestijnen, moeten Israëliërs zelf uitzoeken hoe ze hun staat willen definiëren. Noem het de Joodse staat, de paarse staat, de beste staat ter wereld – maar val ons daar niet mee lastig.

2 Waarom wil Netanyahu erkenning van een Joodse staat?

Netanyahu zegt dat de Palestijnen zo zouden bewijzen dat ze werkelijk vrede willen. Volgens hem is dit „essentieel” en „de echte sleutel tot vrede”.

De Palestijnen zeggen dat Netanyahu hiermee expres de aandacht afleidt van de kwesties waar de vredesbesprekingen over moeten gaan, zoals de status van Oost-Jeruzalem en de nederzettingen.

Critici zeggen dat Netanyahu deze eis op tafel legt om de vredesbesprekingen te saboteren en de Palestijnen dan de schuld te geven van het mislukken. Netanyahu weet dat Abbas de erkenning moeilijk aan de Palestijnen kan verkopen.

3 Waarom erkennen de Palestijnen Israël niet als Joodse staat?

De Palestijnen zeggen dat ze dan met terugwerkende kracht de ‘Nakba’ (catastrofe) zouden legitimeren, de verdrijving van honderdduizenden Palestijnen in 1948, waarna de Joden in Israël in de meerderheid waren. De Palestijnen willen hun eigen pijnlijke geschiedenis niet witwassen.

Bovendien vreest Abbas voor achterstelling van de 1,6 miljoen Palestijnse burgers van Israël (een vijfde van de bevolking). Er zijn al diverse Israëlische wetten die onderscheid maken tussen Joden en Palestijnen.

Daarbij wil Abbas niet het recht op terugkeer opgeven van vijf miljoen Palestijnse vluchtelingen, zoals vastgelegd door de VN. Men schat het aantal vluchtelingen dat zou terugkeren slechts op een paar honderdduizend. Maar Abbas voelt zich niet gemachtigd dit recht te verkopen.

Netanyahu’s woordvoerder zegt dat de Palestijnse burgers hun rechten zullen houden en niet worden uitgezet. Ook over de vluchtelingen is hij helder: „een Palestijnse staat zal de oplossing zijn voor het Palestijnse vluchtelingenprobleem”. Die komen een Joodse staat niet in.

4 Erkennen andere landen Israël wel als Joodse staat?

Volgens Israël hebben Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, de Verenigde Staten en Nederland dat gedaan door Israël tijdens staatsbezoeken de Joodse staat te noemen. Of dat officiële erkenning behelst, is onduidelijk. Abbas’ voorganger Arafat heeft ook wel eens gesproken over de Joodse staat.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken ontkende vanochtend dat Nederland Israël formeel als Joodse staat erkent. De ambassadeur van de Europese Unie zei onlangs: „We hebben geen duidelijk standpunt omdat we niet zeker weten wat wordt bedoeld met de Joodse staat”. Toen Israël vredesverdragen tekende met Egypte en Jordanië (in respectievelijk 1979 en 1994) vroeg Israël die buurlanden niet om erkenning als Joodse staat.

5 Heeft Israël de Palestijnse staat eigenlijk al erkend?

Nee. In tegenstelling tot 138 andere landen, in november 2012, tijdens de Algemene Vergadering van de VN. De woordvoerder van Netanyahu zegt: „Ik kan namens de premier zeggen dat er een Palestijnse volk is dat binding heeft met dit land en dat in de toekomst een eigen staat zou kunnen hebben”. Netanyahu’s Likud-partij en tal van kabinetsleden zijn tegen een Palestijnse staat.

6 Wat vinden de Amerikanen ervan?

Kerry accepteerde in december de eis van erkenning als Joodse staat. Vorige week zei hij echter dat Israël genoegen moet nemen met het feit dat de VN het sinds 1947 als Joodse staat erkennen. Kerry noemde het gehamer hierop „een vergissing”, de eis zou „niet cruciaal” moeten zijn. Obama, die bij het recente bezoek van Netanyahu nog van een Joodse staat sprak, zei er gisteren niets meer over.

    • Leonie van Nierop