Hoe vaak kun je stemmen over komst van nieuwe gebouwen?

Komen ze er of komen ze er niet? In Den Haag, Arnhem en Groningen zitten kunstbestuurders in spanning.

Hoe vaak kun je stemmen over de toekomst van culturele instellingen en hun gebouwen? Arnhem: na vijftien jaar bestuurlijk overleg leek definitief besloten tot ArtA, een museum en filmhuis in één. Maar in december besloot de Arnhemse afdeling van D66, een collegepartij, alsnog tegen. Met één stem verschil; zomaar een partijlid. Omdat ook SP draaide en initiatiefnemer PvdA al eerder van gedachten veranderde, zal het er morgen bij de verkiezingen om spannen of ArtA een raadsmeerderheid behoudt.

Den Haag: de gemeente heeft besloten het Residentie Orkest, het Nederlands Dans Theater en het Koninklijk Conservatorium onderdak te geven in één nieuw gebouw, het Spuiforum. Kosten: 181 miljoen euro. De tegenstand onder de bevolking is al jaren groot, blijkt uit peilingen, en de oppositiepartijen, waaronder PVV en Stadspartij, spelen hun weerzin tegen het Spuiforum hoog op in de campagne. Probleem: de gemeenteraad heeft in zeven jaar tijd al vier keer een positieve beslissing genomen.

In Groningen liggen zelfs de fundamenten er al, voor het Groninger Forum, een cultuurcomplex van elf etages en 45 meter hoog. Veel culturele instellingen zullen er onderdak vinden. Kosten: 71 miljoen euro, waarvan 36 miljoen voor rekening van de gemeente. Talloze politieke partijen, waaronder VVD, voeren campagne om te korten op de geplande exploitatiekosten van 2,4 miljoen euro jaarlijks.

In een democratie moeten kiezers de gelegenheid krijgen bestuurders op hun schreden te laten terugkeren. Tegelijk is de jarenlange onzekerheid – komt het gebouw en nu wel of niet? – gekmakend voor cultuurbestuurders die moeten programmeren, sponsors enthousiasmeren en een publiek opbouwen of uitbouwen. Directeur Hedwig Saam van Museum Arnhem , dat naar ArtA wil verhuizen, vertelt hoe ingewikkeld het is en vraagt zich af: „Hoe kan de politiek tegelijk van ons cultureel ondernemerschap verwachten?” Henk Scholten, directeur van het nog te verrijzen Spuiforum: „Er komt natuurlijk een punt waarop je de vraag kunt stellen hoe betrouwbaar de politiek eigenlijk wil zijn.”

Saam, uit Arnhem, spreekt van „een onwerkbare situatie” omdat de politiek steeds van gedachten verandert. „Je steekt veel tijd en energie in je beleid en dan kun je weer opnieuw beginnen als het kleed onder je vandaan wordt getrokken.”

Toch is Saam weer optimistisch, zegt ze. Ze is de „schok” van de lokale D66-ledenvergadering in ieder geval te boven en is blij met de steun van actiegroep ‘Help Arnhem Vooruit’. Zij hebben de hele stad volgehangen met posters van de fictieve Lijst0, een coalitie van ondernemers en kunstorganisaties die niet meedoen aan de verkiezingen maar wel campagne voeren voor ArtA. Ze zijn een symbolische ‘lijstverbinding’ aangegaan met VVD, CDA en GroenLinks, de partijen die ArtA nog altijd willen. Saam: „Deze groep heeft een enorme vibe teweeggebracht in de stad.”

Dirk Nijdam, in Groningen, vindt de voorstellen over bezuinigingen op de exploitatie „vervelend” en „onverantwoordelijk”. Want „wie A zegt, moet ook B zeggen”. Hij zegt dat er op het gebouw al „meer dan een miljoen” is bezuinigd „nog voor er een paal in de grond ging”. Nijdam: „Dat moet ergens stoppen. Politici moeten begrijpen dat als je een nieuw gebouw wilt, je vervolgens niet eindeloos kunt bezuinigen op de kosten die zo’n gebouw met zich meebrengt. Zo creëer je een onhoudbare situatie.”

Maar Nijdam, het moet gezegd, windt zich er niet over op. „Ik ben ook democraat. En ik ga er van uit dat ratio en politiek elkaar ergens en ooit weer tegenkomen, dat kan niet anders.”

    • Daan van Lent
    • Pieter van Os