EU durft harde sancties niet aan

Lidstaten schrikken terug voor ferme stappen nu handelsbelangen in geding komen.

Hoge adviseurs van de Russische president Poetin kregen gisteren voor hun rol in de Oekraïense crisis sancties opgelegd: vicepremier Dmitri Rogozin, Kremlin-ideoloog Vladislav Soerkov en economisch adviseur Sergej Glazjev. Maar niet door de Europese Unie. Wél door de Verenigde Staten.

Het was het opvallendste verschil in de strafmaatregelen die de EU en de VS gisteren gelijktijdig aankondigden. Daar waar de Amerikanen kozen voor het raken van vertrouwelingen van Poetin, richtte Europa haar pijlen op mindere goden: een trits Russische parlementariërs en senatoren. Zij mogen de EU niet meer in. Hun eventuele tegoeden in Europa worden bevroren.

Frans Timmermans bestreed gisteren in Brussel dat Europa de confrontatie met Poetin niet aandurft. Volgens de PvdA-minister van Buitenlandse Zaken is het verschil in de lijstjes een kwestie van „systematiek”. De Europese wetgeving vereist volgens Brusselse juristen dat precies wordt aangegeven waarom iemand wordt gestraft. De Amerikanen zijn op dat punt minder formalistisch.

Maar diplomaten in Brussel zeggen dat ook koudwatervrees een rol speelde bij de relatief milde sancties. Twee weken geleden besloot de EU de eerste tranche symbolische maatregelen te nemen: gesprekken met de Russen over visumliberalisatie en over een nieuw samenwerkingsakkoord werden stopgezet. Gisteren volgde de tweede tranche, met voor het eerst concrete maatregelen tegen Russische functionarissen. Dat maakt veel lidstaten zenuwachtig.

Voor Europa ligt het conflict met Rusland zeer gevoelig: niet eerder vaardigde de EU sancties uit tegen een buurland dat tot voor kort gold als bevriend. Finland bijvoorbeeld wilde absoluut geen zwaardere lijst. Het wil ‘neutraal’ zijn jegens zijn buurland – de Finnen zijn geen lid van de NAVO, alleen van de EU. Ook Cyprus was bezorgd: veel Russen hebben geld en huizen op het eiland. De Cypriotische minister begon zelfs over compensatie, als sancties schade veroorzaken.

Maar ook Duitsland en Nederland, met grote Russische gascontracten, pleitten gisteren tegen té harde sancties. „Sancties moeten het probleem oplossen, geen doel op zichzelf zijn”, zei Timmermans. Zijn Duitse collega Steinmeier wilde een „terugweg” openhouden, mocht Poetin alsnog goede wil tonen.

De Poolse minister Radoslaw Sikorski zegt vandaag in deze krant: „Wij moeten de gevoeligheden begrijpen van landen die een meer commerciële logica hebben.” Polen, lang onderdeel van Ruslands invloedssfeer, wilde zelf een langere lijst. Tijdens vooroverleg zondag werd Polen tegemoetgekomen: de lijst van achttien namen werd uitgebreid met drie Russen. Gisteren kwam Polen met nog vier namen, onder wie de baas van Poetins internationale tv-zender Russia Today. Dat ging andere landen te ver. Polen vond ook, samen met Zweden en de Baltische staten, dat de lijst uitgebreid moest worden tot familieleden: die helpen vaak bij het wegsluizen van tegoeden. Maar ook dat stuitte op de Europese „systematiek”: het zou tot rechtszaken kunnen leiden.

Internationaal blijft Rusland onder druk staan. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius zei vanochtend dat het Russische lidmaatschap van de G8 wordt opgeschort. De eerstvolgende G8-top zou in juni in het Russische Sotsji plaatsvinden.

Het is eveneens mogelijk dat het niet bij de gisteren afgesproken EU-sanctielijst blijft. De lijst kan elk moment langer worden gemaakt. Donderdag praten de EU-regeringsleiders er op een top in Brussel over. Maar hoe meer sancties er worden overwogen, des te moeilijker het is Europese eenheid te bewaren.