Een selfie maken mag, D66 stemmen ook, ronselen niet

Wat mag wel, en wat niet, morgen in het stemhokje? De do’s en don’ts.

Stemmen in het stadhuis in Den Haag, september 2012, voor de Tweede Kamer. Foto ANP

U loopt het stemhokje in, kleurt een vakje rood en deponeert het stembiljet in de stembus. Klinkt simpel, maar een fout is snel gemaakt. Rond het stemmen bestaat een woud aan regels en verplichtingen. Een bloemlezing.

Vergeet uw ID niet

Een ID-bewijs is verplicht, bij het stemmen. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen, in 2010, vergaten liefst zestigduizend landgenoten hun ID-bewijs naar het stembureau mee te nemen. Onder hen talloze hoogbejaarden die überhaupt geen geldig ID-bewijs bezaten. De wetgever is sindsdien milder – een paspoort dat vijf jaar verlopen is, telt morgen ook. Goed nieuws voor hoogbejaarden, voor ouderenpartijen en voor het opkomstpercentage.

Ronselen is verboden

Stemmen namens anderen mag. De volmachtgever moet in dezelfde gemeente wonen, en zijn ID-bewijs of een kopie meegeven aan de gemachtigde. Wees echter niet te enthousiast: twee volmachten is de max. Het stelselmatig vragen of u namens anderen mag stemmen heet ronselen en kan leiden tot een celstraf van maximaal een half jaar. U mag stemmen vanuit de gevangenis, dus u kunt in dat geval gewoon meedoen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei. U moet dan wel iemand machtigen.

Alleen in het stemhok s.v.p.

Stemmen is een eenzame hobby: u mag niemand het stemhokje in nemen. „Jonge kinderen, van een jaar of drie mag nog wel”, zegt een woordvoerder van de Kiesraad. „Het gaat erom dat beïnvloeding van de kiezer is uitgesloten.” En beïnvloeding ligt al op de loer als een kind van, zeg, tien jaar zijn analfabete moeder helpt met het ontcijferen van het stembiljet. Dat mag dus niet.

Een gehandicapte helpen mag

Maar een gehandicapte helpen mag wel. Stel, een vrouw die haar armen niet kan gebruiken vraagt morgen in het stembureau of u haar wilt helpen met het inkleuren van het door haar gewenste vakje. Dit mag.

Verstandelijk gehandicapten mogen daarentegen géén hulp krijgen in het stembureau. Kiezers worden namelijk geacht zelfstandig hun stem te bepalen. Vraagt een verstandelijk gehandicapte om hulp, dan is de aanname van de wetgever dat die geestelijke zelfstandigheid ontbreekt. Is de vrouw die haar armen niet kan gebruiken dus niet in staat om haar gewenste stem ondubbelzinnig aan u over te brengen, dan moet u uw hulp staken.

U mag maar één hokje kleuren

Stemmen is een oefening in zelfbeheersing: zoveel vakjes, en u mag er slechts eentje kleuren. Stemt u blanco, dan mag u zelfs helemaal niets aan het biljet veranderen. Geen kruisje, geen vinkje, zelfs geen opmerking. De tekst ‘dit is een blanco stem’, maakt de stem al ongeldig.

Zo bezien is niet-blanco-stemmen een feest: zolang u dat ene cirkeltje maar rood kleurt, kunt u zich zelfs wat tekst op het biljet veroorloven. ‘Zakkenvullers’, bijvoorbeeld. Het maakt uw stem niet ongeldig. Uw naam, of die van een ander, mag u echter niet opschrijven, uw handtekening zetten is ook verboden. Dan is het stemgeheim niet gewaarborgd.

Een selfie maken mag weer wél

Opvallend genoeg mag u wel een selfie maken in het stemhokje. Tv-programma Hart van Nederland (SBS) roept mensen zelfs al op om de ‘leukste stemhokselfie’ op te sturen. Druist dat dan niet in tegen het stemgeheim? Nee, vindt minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA). „Zolang je de orde niet verstoort, en zolang je andermans stemgeheim niet schaadt”, zegt een woordvoerder van de minister. Uw politieke identiteit digitaal delen met de hele wereld mag dus wel, maar analoog met de leden van het stembureau niet.

De Kiesraad zegt de kwestie aan te kaarten in de evaluatie die zij na verkiezingen aan de minister voorlegt. Want: „Het wringt wel ja.”

Het foute cirkeltje

Per ongeluk kleurt u, trouw PVV-stemmer, het hokje van D66. En stel: u vindt dat onprettig. Dan is er geen man overboord: u heeft recht op een nieuw biljet.

U gaat dus niet op het eerste biljet dat D66-cirkeltje doorstrepen en een PVV-cirkeltje inkleuren. Dat mag niet. U mag dat eerste biljet wel inleveren, maar dan stemt u dus voor deze ene keer D66. Dat mag wél.

    • Ingmar Vriesema