Bijten we wel hard genoeg?

De Europese Unie kondigde gisteren zwaardere sancties aan tegen Rusland vanwege de Krim // Toch gaan die reisbeperkingen lang niet zo ver als die van de VS // De vrees voor een handelsoorlog is te groot

‘Belgische’ Oekraïners protesteren bij de EU in Brussel tegen Rusland. Foto Reuters

De relatie tussen Europa en Rusland is gisteren een nieuwe fase ingegaan. EU-ministers besloten in Brussel tot het instellen van extra sancties die, en dat is voor het eerst, daadwerkelijk beleidsmakers in het Oosten zullen treffen. „Onvermijdelijk”, noemde minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) dat. „Dit was een maand geleden nog ondenkbaar’’, zei zijn Poolse collega Radoslaw Sikorski.

De sancties tot nu toe waren symbolisch: de EU legde onder meer de onderhandelingen stil over een nieuw samenwerkingsakkoord met Rusland; toch al moeizame gesprekken. Maar het zondag gehouden referendum en de Russische rol bij de afscheiding van het Oekraïense schiereiland noopten gisteren tot de eerste concrete strafmaatregelen: een inreisverbod voor 21 personen in Moskou en op de Krim, onder wie de pro-Russische Krim-leider Sergej Aksjonov. Hun eventuele EU-tegoeden worden bevroren.

Europa is dus bereid om te bijten, maar bijt het wel hard?

Ook de VS stelden gisteren gerichte sancties in. De Amerikaanse lijst was weliswaar twee keer zo kort, maar bevatte ‘zwaardere’ namen, zoals die van naaste medewerkers en adviseurs van de Russische president Vladimir Poetin. Namen die op de Europese lijst opvallend ontbraken. „De Amerikanen hebben het gemakkelijker”, zei Sikorski gisteren. „De economische gevolgen van eventuele tegensancties zijn voor hen minder groot. Bovendien vormen zij één land, waar één persoon besluit over sancties. Wat de EU doet is per definitie altijd een compromis.”

Poetin staat nog op geen enkele lijst, omdat staatshoofden immuniteit genieten, maar vooral ook omdat dit een eventuele dialoog erg in de weg zou zitten.

EU-ambassadeurs in Brussel hadden afgelopen weekeinde de moeilijke taak om de lijst samen te stellen. Niet alle lidstaten bleken even ver te willen gaan: de vrees dat de crisis uitmondt in een totale handelsoorlog met Rusland is groot en te harde sancties zouden een ook Russische reactie kunnen veroorzaken.

Grote belangen in Rusland

Landen als Nederland en Duitsland hebben bovendien grote belangen in de Russische energiesector. Een topman van het Duitse E.on waarschuwde politici in Der Spiegel om de relatie met Rusland niet „lichtvaardig op het spel te zetten”. Oostenrijk benadrukte dat de bazen van grote Russische energiebedrijven als Rosneft en Gazprom ontzien moeten worden.

Uiteindelijk kwamen de ministers eensgezind uit de vergadering, maar het bereiken van die eenheid lijkt moeilijker te worden naarmate de sancties tegen Rusland concreter en harder worden. De Cypriotische minister verraste iedereen aan tafel door alvast financiële compensatie te eisen voor het geval de sancties het prille herstel in zijn land teniet zouden doen.

De Polen wilden verder gaan, vertellen ingewijden. Zij pleitten, samen met Zweden en de Baltische staten, niet alleen voor meer en belangrijkere functionarissen op de lijst, maar ook voor het toevoegen van familieleden: die spelen vaak een cruciale rol in het wegsluizen van tegoeden. Juristen van de Europese diplomatieke dienst (EEAS) raadden dat af, omdat dit tot rechtszaken zou kunnen leiden. Andere lidstaten sloten zich daarbij aan. „We moeten de sancties zo inrichten dat een terugweg mogelijk blijft”, zei de Duitse minister Frank-Walter Steinmeier. Timmermans pleitte voor een stap-voor-stap benadering. „Keep calm and carry on: dat moet de houding van de EU zijn.”

‘Ook Russia Today op de lijst’

Polen wilde ook de leiding van Russia Today (RT) op de lijst laten zetten, omdat ook dit Russische en aan Poetin trouwe tv-station medeverantwoordelijk zou zijn voor de escalatie op de Krim. Maar ook dat was voor anderen een brug te ver. Finland bleek bovendien faliekant tegen een (nog) langere lijst. Dat land hecht aan zijn ‘neutraliteit’ jegens Rusland: het is alleen lid van de EU en niet van de NAVO. De namenlijst is niet definitief en kan, als de situatie daarom vraagt, op elk moment worden verlengd. Bijvoorbeeld donderdag, als EU-leiders opnieuw een top houden.