YouTube-fenomeen in het Concertgebouw

Pianiste Valentina Lisitsa brak door op YouTube // Inmiddels is ze een fenomeen en ‘woont’ ze op vliegvelden // Morgenavond maakt ze haar debuut in het Concertgebouw

Tien jaar geleden had Valentina Lisitsa (44) niet durven dromen dat ze in de grootste concertzalen van de wereld zou staan. De hoop op een carrière als concertpianiste had ze bijna opgegeven. Tot ze in 2007 filmpjes op YouTube begon te posten waarop ze Chopin en Beethoven speelt. Inmiddels heeft ze meer dan 66 miljoen views – een getal waar geen ander klassiek musicus bij in de buurt komt.

Dinsdag gaat een van haar laatste dromen in vervulling. Dan speelt ze voor het eerst in de Grote Zaal van het Concertgebouw in Amsterdam. „Al mijn idolen hebben hier gespeeld”, zegt ze in het café in de aangebouwde serre van de concertzaal. „Het heeft de geschiedenis én de geweldige akoestiek, alleen de Musikverein in Wenen is vergelijkbaar. Je hebt zalen als kerken en als kathedralen, maar het Concertgebouw is als de Sint-Pietersbasiliek in Rome.”

Ze is in Nederland vanwege de release van haar nieuwste cd, Chasing Pianos. Daarop staat pianomuziek van Michael Nyman, die bij het grote publiek bekend is door zijn muziek voor films (The Draughtsman’s Contract, The Piano). Die stukken zijn minimalistisch, betrekkelijk eenvoudig te spelen en liggen goed in het gehoor. Des te verrassender dat iemand zich eraan waagt die juist doorbrak met lastige stukken van Franz Liszt en Rachmaninov.

„Al mijn vrienden kennen mij als iemand die alleen muziek speelt van dode componisten”, zegt ze. „Maar ook als iemand die graag eens wat anders doet. Ik wilde Nymans muziek opnemen omdat die zo controversieel is. We noemen muziek pas klassiek als ze wordt gesubsidieerd, dat vind ik onzin. Nyman is heel uitdagend om te spelen. Juist omdat je zo weinig noten hebt: wat moet je ermee doen? Veel beginnende pianisten spelen dit, maar er zijn amper professionals die het doen. Ik denk dat ik kan laten horen dat het niet zomaar oefenstukjes zijn.”

Een andere reden was dat Nyman deze maand zeventig wordt. „Het moest een verjaardagscadeau zijn. Bleek hij opeens zelf ook met een cd te komen waarop hij zijn eigen werk speelt.” Wie er beter is? Ze lacht hardop. „Wat denk je zelf? Ik ben een professioneel pianist, hij niet. Er zijn maar heel weinig mensen geweest die net zo goed konden spelen als componeren. Als ik nu zelf een stuk schrijf, klinkt dat waarschijnlijk ook niet zo goed.”

Oekraïense, maar toch niet helemaal

Het is vrijdag, vroeg in de middag, en ze heeft al drie cappuccino’s op. Ze heeft last van een jetlag: twintig uur eerder vertrok ze uit Los Angeles. Toen ze in Nederland aankwam, kon ze meteen door naar De Wereld Draait Door om er één minuut muziek te maken. „Ik woon op vliegvelden tegenwoordig”, zegt ze opgewekt. „Ik heb een appartement in Parijs van 42 vierkante meter, met een piano, een bank en een keuken, maar daar kom ik alleen af en toe om koffers te verwisselen.”

Lisitsa verhuisde in 1992 naar de Verenigde Staten om te studeren. Daarvoor woonde ze in Oekraïne – ze werd geboren in Kiev. Ook haar ouders en grootouders komen daarvandaan. En toch is ze niet helemaal Oekraïens. Lisitsa: „In ieder biografietje word ik Oekraïense genoemd, maar ik ben er nog nooit uitgenodigd om een concert te geven. Ik kom uit de Russische minderheid. Ik heb me nooit heel anders gevoeld, maar er werd toch anders tegen me aangekeken.

„Toen ik daar woonde, was ik me niet zo bewust van de kleine grieven. Achteraf zie je dat er altijd verschil is geweest. De Russen zijn voor veel mensen altijd de bezetters gebleven. Mijn moeder woont in de Verenigde Staten en kijkt de hele dag Russische tv. Ze zegt dat alle herinneringen weer terugkomen: de angst, de vernederingen. Ze vertelde dat ze in de oorlog veel banger was voor de Oekraïense politie dan voor de Duitsers.”

Dat betekent niet dat Lisitsa aan de Russische kant staat. „Absoluut niet. Het is vreselijk wat er gebeurt. De situatie is nog het best te vergelijken met een opera van Moessorgski: er zijn alleen maar slechte karakters. Alleen de mensen die protesteren op Maidan zijn lichtpuntjes.”

Ze zou wel graag eens optreden in haar geboorteland. Maar dat is ingewikkeld. „Nu hoor ik achter mijn rug Oekraïners zeggen: ze is zo goed, wat jammer dat ze geen echte Oekraïense is. Dat doet wel zeer.”