Tyrannosaurus rex, maar half zo groot

Er zijn botten gevonden van een dwergroofdino // Nanuqsaurus, vernoemd naar de ijsbeer, was een vleeseter // Hij leefde 69 miljoen jaar geleden in het noordelijkste puntje van Alaska

foto thinkstock

In Alaska leefde 69 miljoen jaar geleden een miniatuurversie van Tyrannosaurus rex. De kleine rover was maar half zo groot als zijn achterneef uit het zuiden. Mogelijk was hij zo klein omdat er binnen de poolcirkel minder te eten was.

Twee paleontologen van het Perot Museum in Texas vonden de botten van de dwergrex in 2006. In een rivierbedding lagen een stukje van zijn rechterbovenkaak, linkeronderkaak en schedeldak. De onderzoekers beschreven de fossielen vorige week in PLOS ONE.

Het tweetal heeft de pooldino Nanuqsaurus gedoopt, een verwijzing naar het woord voor ijsbeer (nanuq) in een taal die gesproken wordt door sommige inuit.

De schedel van Nanuqsaurus mat van snuit tot achterhoofd 60 tot 70 centimeter. Vergeleken met de anderhalve meter grote schedel van Tyrannosaurus rex is dat klein, maar naar moderne maatstaven is het natuurlijk nog steeds fors. De ijsbeer, het grootste landroofdier van nu, heeft een gemiddelde schedellengte van 35 centimeter.

Maar, zou je kunnen denken, een piepkleine T. rex, is dat niet gewoon een jonkie? De paleontologen denken van niet. Hun belangrijkste argument zit in het stuk bovenkaak. Hier zitten diepe putjes in, afgewisseld met richels, zodat het bot goed aansluit op het neusbeen. Bij jonge Tyrannosauriërs was dit stuk bot glad. En de vier kleine voortanden van Nanuqsaurus zijn weliswaar wat kinderlijk, maar de auteurs concluderen toch dat dit een volwassen exemplaar is.

„Het is behoorlijk overtuigend dat dat inderdaad zo is”, reageert paleontoloog Dave Hone (Queen Mary University of London), die niet bij het onderzoek betrokken was. „Maar zelfs als deze dinosaurus niet volgroeid zou zijn, is hij nog steeds zo veel kleiner dan zijn naaste verwanten dat de volwassen versie vrijwel zeker kleiner zou zijn dan de andere Tyrannosauriërs die we kennen.”

Nanuqsaurus leefde 69 miljoen jaar geleden, in het Krijt (145-65 miljoen jaar geleden). ‘Slechts’ circa 4 miljoen jaar later, aan het einde van het Krijt, maakte de inslag van een planetoïde een einde aan het dinotijdperk.

Een ondiepe zee spleet Noord-Amerika toen nog in tweeën. Nanuqsaurus leefde op het westelijke continent: Laramidia, dat zich uitstrekte van Mexico tot aan Alaska. Alaska was 69 miljoen jaar geleden warmer dan het nu is. Nanuqsaurus leefde in het noordelijkste puntje, in het gebied dat omringd werd (en wordt) door het Brooksgebergte. Hier was minder voedsel te vinden dan in het zuiden, zeker in de lange poolwinters. De onderzoekers denken dat het daardoor kwam dat Nanuqsaurus zo klein was.

Andere dino’s werden juist groter naarmate ze dichter bij de poolcirkel leefden, zoals de lichte en gevederde roofdino Troodon. In Alaska waren deze dino’s 50 procent groter dan in Montana en Alberta.

Toen de grote Troodons ontdekt werden, werd hun forse statuur nog toegeschreven aan het gebrek aan Tyrannosauriërs rond de pool. Met de ontdekking van Nanuqsaurus kan die hypothese van tafel, denken de Texaanse paleontologen. Maar Hone geeft een andere verklaring voor de reuzengroei van de Troodons nabij de pool: „Hoe groter je bent, hoe minder warmte je verliest.” Je hebt dan immers minder huid in verhouding tot je volume.