‘Tienduizenden Nederlanders hebben honger’

Metro, NOS en NRC, vorige week

De aanleiding

De voedselbanken van Nederland slaan alarm: het kabinet wil de 3,5 miljoen euro van een nieuw Europees fonds voor armoedebestrijding niet aan voedselhulp besteden. Leo Wijnbelt, de voorzitter van Voedselbanken Nederland, vindt het „onthutsend”, zei hij vrijdag in de Volkskrant, want „we leven in dit land met het feit dat tienduizenden burgers honger hebben”. nrc.next vroeg zich af: is dat inderdaad een feit?

Waar is het op gebaseerd?

Wat is ‘honger’ precies? We bellen met Leo Wijnbelt van Voedselbanken Nederland om te vragen waarop hij zijn bewering baseert.

Dat ligt ingewikkeld, legt hij uit: er is momenteel „iemand” op „een Nederlandse universiteit” die recentelijk onderzoek heeft gedaan naar „honger bij de voedselbankpopulatie”. Het onderzoek is inmiddels afgerond, maar de wetenschapper moet de resultaten nog officieel publiceren – en de wereld van de wetenschappelijke tijdschriften werkt nu eenmaal niet zo dat daar gloeiende haast achter zit. Tot die tijd ‘bestaan’ de cijfers niet – en Wijnbelt heeft ook afgesproken niet te zeggen wie de betreffende wetenschapper is. Dus kan hij niet in detail treden over de achtergrond van zijn bewering. „Maar ik krijg uit het land steeds meer signalen dat mensen die voedselpakketten van ons krijgen daar een week mee moeten doen. Terwijl de pakketten eigenlijk net voldoende zijn voor tweeënhalve dag.”

En, klopt het?

Oké: dat ‘geheime’ onderzoek is natuurlijk niet de enige indicator van armoede in Nederland, of van het aantal mensen dat honger lijdt. Jaarlijks publiceren het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) samen het Armoedesignalement, waarin gedetailleerd staat hoe de armoede in Nederland is verdeeld.

In het recentste Armoedesignalement, van december 2013, blijkt dat er in 2012 664.000 huishoudens (9,4 procent van alle huishoudens) moesten rondkomen van een inkomen onder de lage-inkomensgrens. Gezamenlijk bestaan die huishoudens uit 1,33 miljoen mensen, zo melden de CBS-cijfers.

Die lage-inkomensgrens wordt bepaald door een vast koopkrachtniveau. Maar voordat we in die definitie duiken, kunnen we ons beter afvragen: hoe definieer je honger? Iets wat in de buurt lijkt te komen van een definitie komt van het Europese onderzoek Statistics on Income and Living Conditions (SILC). Dat onderzoek probeert een duidelijker beeld te krijgen van de consequenties van armoede en vraagt daarom naar inschattingen van mensen over hun inkomen.

Onder andere wordt het aantal mensen berekend dat onvoldoende geld heeft om eens in de twee dagen een warme maaltijd met vlees, vis of een vegetarische vervanger te betalen. Dat klinkt als een acceptabele ‘hongerdefinitie’: wie geen maaltijd kan betalen die meer om het lijf heeft dan een kommetje bouillon of een snee brood, zou je wel hongerig kunnen noemen.

Hoeveel mensen zijn dat? Het Armoedesignalement baseert zich op de SILC-cijfers over 2012 en constateert dat 13 procent van de huishoudens met een laag inkomen zich om de dag niet zo’n warme maaltijd kon veroorloven. Dat cijfer betreft dus bijna 173.000 mensen – 13 procent van 1,33 miljoen mensen in huishoudens onder de lage-inkomensgrens. Er zijn ook mensen met een inkomen bóven die grens die zich eens in de twee dagen geen maaltijd met vlees of vis kunnen veroorloven: bijna 300.000 mensen.

In totaal zijn er dus volgens de SILC-cijfers ruim 450.000 mensen die om de dag ‘honger lijden’ omdat ze zich geen warme maaltijd kunnen veroorloven.

Conclusie

Zo arm dat je honger hebt? Dat zou je kunnen definiëren als: je geen voedzame maaltijd kunnen veroorloven. Er zijn, volgens cijfers van het gerenommeerde Europese onderzoek SILC, in Nederland 450.000 mensen die één op de twee dagen geen geld hebben voor een maaltijd met vlees, vis of een vegetarische vervanger.

Op een gemiddelde dag, zou je kunnen zeggen, heeft dus de helft van hen, ruim 225.000 mensen, ‘honger’ – flink méér nog dan de tienduizenden die Leo Wijnbelt van Voedselbanken Nederland noemde. Zelfs als we voorzichtig blijven (als we in ogenschouw nemen dat het om inschattingen gaat en dat je zonder warme maaltijd niet sowieso ‘honger’ hebt), beoordelen we de bewering dat „tienduizenden burgers honger hebben” als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt

    • Thomas de Veen