Tien dagen van de radar. Waar kan het vliegtuig van Malaysia Airlines zijn?

Na ruim een week zoeken naar het verdwenen vliegtuig MH370 lijken onderzoekers en reddingsacties steeds wanhopiger te worden. Werd het dan toch gekaapt, door wie, en waar was het vliegtuig als laatste? Een update.

Kaarsjes bij een nachtwake voor de passagiers van de vermiste vlucht MH370. Foto AP

Breaking: er is een nieuw zoekgebied voor het verdwenen vliegtuig van Malaysian Airlines, twitterde voetballer Andy Carroll dit weekend. Het nieuwe zoekgebied? De hele wereld:

Twitter avatar AndyTCarroll_ Andy Carroll Breaking: Updated search area for #MH370 plane. http://t.co/q0wBYwi9wz

Een grapje natuurlijk, maar na ruim een week zoeken naar MH370 lijken onderzoekers en reddingsacties steeds wanhopiger te worden. Van het redelijk duidelijke zoekgebied in de Zuid-Chinese Zee ten oosten van Maleisië in het begin, werd het zoekgebied uitgebreid naar de hele Indische Oceaan ten oosten van het land, en ondertussen is gebleken dat het vliegtuig ook ter hoogte van Kazachstan of Australië kan zijn uitgekomen. Werd het dan toch gekaapt, door wie, en waar was het vliegtuig als laatste? Een update.

Dit is een bijgewerkte versie van het oorspronkelijke stuk van 17 maart met updates tot 18 maart, 11.00 uur.

Wat weten we over wat er gebeurd is?

Even terug naar het begin: in de nacht van 7 op 8 maart verdween een vliegtuig van Malaysia Airlines, met aan boord 239 mensen, spoorloos. Het vliegtuig, een Boeing 777, was onderweg van Kuala Lumpur naar de Chinese hoofdstad Peking, maar na het opstijgen (0.41 uur Nederlandse tijd, geplande aankomst 6.30 uur) werd het contact met de luchtverkeersleiding verbroken (1.21 uur Nederlandse tijd).

Wat was er toen bekend? Het vliegtuig verdween van de radar boven de zee tussen Maleisië en Vietnam, even voordat het het Vietnamese luchtruim zou binnenvliegen. Vietnamese luchtverkeersleiders hadden geen contact met het vliegtuig gehad, de piloten hadden geen noodsignaal uitgestuurd.

Twitter avatar flightradar24 Flightradar24 Here is a #MH370 situation update from Flightradar24 https://t.co/djGEOKMrSF http://t.co/w92KslFSmm

Het vermoeden was dat het vliegtuig in de omgeving van Vietnam was neergestort. Er werden olievlekken en brokstukken gezien, die later toch niet van het vliegtuig bleken te zijn.

Olie in zee tussen Maleisië en Vietnam bleek niet van het vliegtuig te zijn. Foto AP

Chinese satellietbeelden tonen ‘brokstukken’ in zee bij Vietnam - ze bleken niet aan het vliegtuig toe te behoren. Foto AP / Chinese State Administration of Science, Technology and Industry for National Defense

Redelijk snel kwam ook naar buiten dat twee ‘passagiers’ op de lijst van Malaysia Airlines zich helemaal niet op de vlucht hadden bevonden. Hun paspoorten waren gestolen, anderen (onbekenden) hadden hun paspoorten in gebruik genomen.

Twitter avatar WSJ Wall Street Journal Malaysian police release photo of men who used fake passports on missing flight #MH370. http://t.co/ebhc1vC4zd http://t.co/mA6FZJla5j

De weersomstandigheden waren goed, de piloten hadden geen alarm geslagen - was er dan sprake van een kaping, was er een plotselinge motorstoring, extreme turbulentie, een fout van de piloot, of was het vliegtuig op een of andere manier in de lucht ontploft, waardoor er geen brokstukken meer te vinden waren? De hoeveelheid verklaringen nam met het uur toe, de ideeën werden steeds bizarder.

Wat weten we nu? Behoorlijk wat meer. Maar eigenlijk verrassend weinig, als we bedenken dat er tien dagen voorbij zijn en het vliegtuig nog steeds verre van gevonden is.

De twee mannen die niet op hun eigen paspoort reisden, waren vermoedelijk géén terroristen, bleek na enkele dagen. Zeker een van hen zou asielzoeker zijn. Het vermoeden dat er een terreuractie had plaatsgevonden, zwakte af.

Tot dit weekend. Halverwege de week bleek al dat het vliegtuig nog vier uur zou zijn doorgevlogen na het uitschakelen van de communicatie. Het toestel kon dus expres van de radar zijn gevlogen naar een andere locatie. Ook veranderde vlucht MH370 volgens radarsignalen flink van hoogte en paste het vliegtuig meerdere keren zijn route aan.

Twitter avatar nytgraphics NYT Graphics Sharp Changes in Altitude and Course After Jet Lost Contact http://t.co/KrunSonSN9 http://t.co/c7DbBHy0lN

Was het dan tóch een kaping? Ja, zeiden de Maleisische autoriteiten zaterdag eigenlijk, al zeiden ze het niet zo direct. Het was het belangrijkste nieuws sinds het verdwijnen van het vliegtuig. De Maleisische premier zei op een persconferentie nu vrijwel zeker te weten dat een of meerdere mensen de communicatie aan boord hebben uitgeschakeld en toen een andere koers hebben ingezet. Dit zou bovendien door een kundig persoon moeten zijn gedaan, die veel kennis heeft van vliegen, navigeren en de eigenschappen van de Boeing 777. Het leek dus om een kaping te gaan, hoewel de premier bleef zeggen dat alle mogelijkheden nog worden onderzocht.

Update 11.00 uur 18 maart: Vandaag werd bekend dat de eerste plotselinge verandering in de route van het toestel niet handmatig gebeurde. Wel werd die, zoals eerder ook al gezegd, door iemand aan boord uitgevoerd. De eerste bocht, van het geplande noordoosten naar het westen, werd via een computersysteem uitgevoerd en geprogrammeerd door iemand die, opnieuw, veel verstand had van vliegtuigsystemen. Het versterkt weer de vermoedens dat het vliegtuig waarschijnlijk gekaapt is, maar het is niet duidelijk of het vooraf was geprogrammeerd of toen het toestel al was opgestegen. Het is volgens de krant onduidelijk of de route is geherprogrammeerd voor of nadat het toestel was opgestegen uit Kuala Lumpur.

Opvallend is overigens wel, zoals de New York Times opmerkt, dat onderzoekers geen enkel smsje, telefoongesprek, geen tweet of welke andere communicatie dan ook hebben gevonden aan boord van het vliegtuig na de scherpe bocht. Mogelijk kon dat niet door de plotselinge hoogteverschillen, mogelijk hebben kapers alle communicatie weten af te pakken of sluiten.

Gisteren kwam daar het nieuws bij dat ná het handmatig uitschakelen van communicatiesystemen nog kort werd gesproken tussen de cockpit en Maleisië. “Allright, good night”, zei iemand in het vliegtuig toen het toestel werd overgedragen aan de luchtverkeersleiding in Vietnam. Niets weer erop dat er wat mis was, maar de luchtverkeersleiding in Vietnam kreeg niemand meer te spreken.

Update 11.00 uur 18 maart: The New Yorker meldt dat de claim van de Maleisische autoriteiten dat na het uitschakelen van de communicatiesystemen nog werd gesproken, mogelijk niet klopt. Het automatische communicatiesysteem ACARS werd volgens de autoriteiten om 1.07 uitgeschakeld. Om 1.19 uur zou de bewuste zin “Allright, good night” zijn uitgesproken - dus na de uitschakeling. Maar, schrijft het tijdschrift, het ACARS-systeem zendt automatisch ieder half uur een signaal uit. Om 1.07 was het laatste signaal, het volgende had dus om 1.37 uur moeten zijn. Dát signaal werd niet ontvangen, maar dat betekent alleen dat het systeem ergens in dat half uur werd uitgeschakeld, niet dat het per se om 1.07 werd uitgeschakeld. Het was dus prima mogelijk dat er nog niets aan de hand was met het vliegtuig toen het laatste gesprek plaatsvond.

Kortom: Nog steeds is het niet duidelijk of het toestel is geland of gecrasht. Er is geen spoor van het vliegtuig gevonden, er zijn geen eisen neergelegd door eventuele kapers, en ook piloot, bemanning en passagiers lijken voorlopig weinig verdacht.

Zoals onze correspondent Melle Garschagen vandaag in NRC schrijft:

“Zelfs Robert Ludlum, Tom Clancy en Dan Brown samen hadden in een vliegtuigthriller deze plotwendingen en raadsels niet bedacht. Op een persconferentie zei de Maleisische premier Najib Razak zaterdag dat het zo goed als vaststaat dat vlucht MH370 is gekaapt of gesaboteerd. Het enorme mysterie is wie erachter zit. Birmese rebellen? Chinese Oeigoeren? Somalische piraten? Wanhopige asielzoekers? Een wanhoopsdaad van de piloten? Theorieën die vóór dit weekend naar het rijk der fabelen zouden zijn verwezen, klinken opeens meer aannemelijk.”

Update 11.00 uur 18 maart: De focus van het onderzoek ligt, door de kennis dat het waarschijnlijk om een kaping door iemand met veel kennis over vliegtuigen gaat, steeds meer bij de piloot en co-piloot. Aanwijzingen dat zij iets met een eventuele kaping te maken hebben, zijn er echter ook na huiszoekingen nog niet. Van de Chinese passagiers aan boord van de vlucht (154) werd vanochtend ook bekend dat de Chinese autoriteiten geen enkele terroristische link hebben gevonden na onderzoek. Oeigoeren lijken dus niet achter de kaping te zitten.

Zou er zelfs nog een kans zijn dat de 239 mensen die een week geleden van de aardbodem verdwenen tijdens een doodnormale nachtvlucht, nog leven? En waar zijn ze dan?

En waar moeten we dan zoeken?

Niet alleen de verklaringen voor de verdwijning lopen al ruim een week uiteen, ook het zoekgebied wordt steeds onduidelijker. Eerst werd voornamelijk in de Zuid-Chinese Zee tussen Maleisië en Vietnam gezocht, waar het vliegtuig verdween.

Maar al snel na de verdwijning werd bekend dat het vliegtuig zou hebben geprobeerd te keren. Na een aantal dagen zoeken werd het zoekgebied dus uitgebreid, een eerste keer. Ook in de Straat van Malakka ten westen van Maleisië ging men nu zoeken, op zo’n 500 kilometer van waar eerst werd gezocht.

Het mysterie werd nog groter toen bekend werd dat het vliegtuig, zoals hierboven beschreven, nog uren zou hebben doorgevlogen nadat het van de radar verdween. Het kon dus nog duizenden kilometers verderop zijn dan eerst gedacht: in de Indische oceaan, Pakistan of zelfs de Arabische Zee. Hoe klein een vliegtuig is in vergelijking met de zee, is goed te zien in deze visualisatie van The Washington Post.

Twitter avatar WSJ Wall Street Journal Investigators suspect missing Malaysia plane flew for 4 hours after disappearing from radar http://t.co/Q1mH29DMue http://t.co/q7Ui0O0H4Q

Toen de Maleisische premier dit weekend zijn persconferentie gaf, werd het zoekgebied nóg groter. Hoewel hij nu wel zeker wist dat het vliegtuig niet in de Zuid-Chinese Zee is gestort, liet hij ook weten dat het vliegtuig nog zes uur na zijn verdwijnen data doorgaf aan een satelliet op 35.800 kilometer boven de Indische Oceaan, en dus nog verder kon zijn dan gedacht.

Die schatting van uren werd gebaseerd op signalen die door een satelliet werden opgevangen nadat het vliegtuig de communicatie had verbroken. Het communicatiesysteem ACARS, waarmee automatisch data worden doorgegeven, zond voor het laatst om 1.07 uur een signaal uit. Ook de transponder werd uitgeschakeld, waardoor het vliegtuig voor de luchtverkeersleiding van de radar viel (om 1.21 uur). Maar een militaire radar kon het toestel nog even volgen, tot 2.15 uur.

Het vliegtuig zond ook nog ongemerkt data naar satellieten, zogenaamde pings - zoals een uitgeschakelde telefoon ook nog data uitzendt. Pas om 8.11 uur verdween het ping-contact met de satelliet. Kortom: toen Malaysia Airlines om 7.24 uur bekendmaakte dat het zijn vliegtuig kwijt was, was de Boeing nog in de lucht, de brandstof bijna op.

De satelliet kon de exacte locatie echter niet vaststellen. Hij meet in welke ‘corridor’ de Boeing zich bevindt - cirkelvormige banen rond een satelliet. Het vliegtuig kan daardoor op alle in het rood aangegeven locaties zijn gekomen:

Twitter avatar WSJ Wall Street Journal Authorities: #MH370‘s last satellite communication came from 1 of 2 corridors. http://t.co/2GM6vDxh8Z http://t.co/LEDaR4m8kX

Van Kazachtstan tot Indonesië tot aan Thailand en Australië dus, en of hij naar Noord of Zuid vloog, is ook niet duidelijk.

Zoekgebied: de hele wereld?

26 landen zoeken ondertussen mee naar het vliegtuig: onder meer Maleisië, Vietnam, Australië, China, de VS, Japan, India, Singapore, Rusland, Thailand, Kazachstan, Indonesië, Pakistan, de Filippijnen en Frankrijk hebben hulp geboden.

De hoeveelheid meewerkende landen is voorlopig nog groter dan het aantal landen waar het vliegtuig heen kan zijn gegaan, maar de vraag is hoe lang dat zo blijft nu de opties van wat er met het vliegtuig is gebeurd zich alleen maar meer lijken uit te breiden. Deze kaart toont een angstwekkend groot gebied waar het vliegtuig kan zijn, van Noord tot Zuid een zoekgebied van 9.500 kilometer.

Twitter avatar WSJ Wall Street Journal Search for #MH370 moves to two huge areas spanning Bay of Bengal. http://t.co/wZi08riATy http://t.co/qUHSzYuKa8

Voordat MH370 gevonden wordt, zeker met zo’n groot zoekgebied, kunnen er weken, maanden of zelfs jaren overheen gaan.

    • Anouk van Kampen