Rusland heeft op de Krim een doos van Pandora geopend

Het referendum dat gisteren op de Krim werd gehouden was overhaast georganiseerd, onder druk van een buitenlandse bezettingsmacht en in strijd met de Oekraïense wet. De kiezers konden alleen stemmen voor aansluiting bij Rusland, of voor meer autonomie binnen Oekraïne. En er waren geen waarnemers bij van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).

Zo’n volksraadpleging heeft geen enkele legitimiteit, ook al hield de Russische president Poetin vol dat zij „volledig in overeenstemming met het internationale recht en het Handvest van de Verenigde Naties” was. De uitslag, ruim 96 procent voor aansluiting bij Rusland, zal niemand verbaasd hebben. Beslecht heeft deze stemming niets, hoogstens heeft ze de militaire ingreep van Moskou voorzien van een ‘democratisch’ masker, dat echter niemand voor de gek houdt. De Oekraïense regering erkent de uitslag uitdrukkelijk niet.

In steden op de Krim en in het oosten van Oekraïne gingen feestende menigtes de straat op. Maar het zag er eerder onheilspellend dan vrolijk uit. De feestvierders juichten en dansten niet alleen over de uitslag op de Krim, zij moedigden Moskou ook aan om het niet bij deze interventie te laten.

Rusland heeft een doos van Pandora geopend. In het oosten van Oekraïne hebben Russisch sprekende Oekraïners de afgelopen dagen overheidsgebouwen bestormd en bezet, en eigen geïmproviseerde referenda over aansluiting bij Rusland gehouden. Moskou zegt dreigend zich het recht voor te behouden om onderdrukte Russen en Russisch sprekenden zonodig te hulp te komen. En ook al was daar tot nu toe geen enkele aanleiding toe, de rellen, botsingen met de Oekraïense politie en provocaties kunnen makkelijk tot een incident leiden dat Moskou vervolgens als voorwendsel aangrijpt voor nog een invasie. De Russische regering zegt al veel verzoeken om bijstand uit Oost-Oekraïne te hebben gekregen.

Het grote gevaar, in Oekraïne maar daar niet alleen, is dat Moskou bezig is de spanningen tussen bevolkingsgroepen steeds verder op te stoken. In de eenzijdige pro-Russische media zijn de Oekraïense voorstanders van toenadering tot Europa maandenlang afgeschilderd als louter fascisten. Die giftige propaganda mist zijn uitwerking niet nu de scheuring van Oekraïne op de Krim is begonnen.

Ondertussen groeit in andere landen met een grote Russische bevolkingsgroep de ongerustheid en de woede op Moskou. Wat nu dreigt is dat die woede zich behalve op het Kremlin ook gaat richten op de eigen Russisch-talige burgers – en dat zij straks wérkelijk achterstelling en onderdrukking moeten vrezen, en met succes een beroep op hulp uit Rusland doen.