‘Wie op water en brood leeft, kiest voor wie cake belooft’

Kiezers op de Krim stemden ook om het geld voor aansluiting bij Rusland, zelfs Oekraïners: meer loon en pensioen. „Erger dan nu kan het toch niet worden.”

Met veel kabaal stopt rond het middaguur een grijze Lada voor stemlokaal 8.001. Er springen vijf zenuwachtige jongemannen uit, de dikste bewapend met een kalasjnikov. Ze stormen het theater annex stembureau binnen en rennen na een minuut weer naar buiten. Ze zijn droezjinniki, zegt de forse man, nadat hij zijn machinegeweer in de auto heeft gelegd. Een lokaal vrijwilligersleger met een naam uit de Sovjettijd. Ze zijn hier om dit stembureau in het centrum van de hoofdstad Simferopol „te beschermen”.

Dit soort spierballenvertoon was overal op de Krim te zien, voor en tijdens het controversiële referendum van gisteren. Vanochtend kondigde de referendumcommissie aan dat een overweldigende meerderheid van bijna 97 procent van de bevolking heeft gestemd voor afscheiding van Oekraïne en aansluiting bij Rusland. Tegelijkertijd sloten de Russische en Oekraïense ministers van Defensie gisteren een wapenstilstand die tot en met vrijdag moet garanderen dat het niet tot een botsing komt tussen de 15.000 Oekraïense en zeker 20.000 Russische militairen op het schiereiland.

Al voor het sluiten van de stembussen brak in Simferopol een feest los alsof de Krim zojuist wereldkampioen was geworden. „Dit is thuiskomen”, jubelden mensen die zwaaiend met nieuwe Russische vlaggen de straat op gingen.

De premier van de Krim, Sergej Aksjonov, heeft gezegd dat de roebel al deze week als betaalmiddel kan worden ingevoerd. Maar verder is nog onduidelijk hoe de integratie in Rusland moet verlopen. Voor water, elektriciteit en gas is de Krim bijna volledig afhankelijk van Oekraïne. Om de gasvoorziening veilig te stellen lijken Russische militairen zaterdag een brandstoffaciliteit ten noorden van de Krim ingenomen te hebben.

Hoewel het referendum door Oekraïne, de Europese Unie en de Verenigde Staten als onrechtmatig is veroordeeld, lijken zij niet van plan of bij machte iets aan de Russische annexatie te doen. De nationale en internationale aandacht verplaatst zich naar de onrust in het oosten van Oekraïne, waar een deel van de bevolking zich ook bij Rusland wil aansluiten.

Vadim Mordasjev (58) heeft net voordat de Lada komt aangesneld gestemd in het theater. „Om de historische vergissing die Oekraïne heet recht te zetten”, verklaart hij. „Dat land is een kind van Frankenstein. Vanaf nu zijn wij weer gewoon Russisch.” Nu in Kiev „de fascisten illegaal de macht hebben gegrepen, zijn we dankbaar dat Rusland ons komt beschermen”.

Maar net als bij veel bewoners van de Krim bepalen niet alleen gevoelens van nostalgie naar de Sovjet-Unie, culturele verwantschap met Rusland en afkeer van de revolutie in Kiev zijn stem. Mordasjev verwacht vooral „hogere pensioenen en hogere salarissen”.

De uitslag van dit overhaaste referendum stond van tevoren vast. De meerderheid van de bevolking van ruim 2 miljoen inwoners identificeert zichzelf als Russisch. En de minderheid van Oekraïners en Krim-Tataren zei het referendum grotendeels te boycotten. De autoriteiten meldden een opkomst van 80 procent, maar er is geen onafhankelijk toezicht op de stemming geweest die de opkomst of de uitslag kan bevestigen. Bij bezoeken aan verschillende stemkantoren durfde één jonge vrouw – anoniem – toe te geven dat ze voor autonomie binnen Oekraïne had gestemd. Tegen de wens van haar hele familie.

Maar alsof de Russisch-gezinden niet zeker genoeg waren van hun zaak, werd de afgelopen weken een indrukwekkende propaganda- en intimidatiecampagne in werking gezet.

Russische televisiezenders berichtten aanhoudend over de bedreiging die de nieuwe regering in Kiev vormt. Het angstbeeld van gewelddadige nazi’s is voor veel inwoners van de Krim genoeg om Rusland te vragen „stabiliteit” te brengen.

Op universiteiten en scholen zijn docenten voorgelicht over hoeveel meer zij in Rusland zouden gaan verdienen. Op een muur voor het parlementsgebouw – waar de Oekraïense vlag al ruim voor de stemming vervangen is door de Russische – hangen vier plakkaten met testen over de financiële voordelen van leven in Rusland. Hogere salarissen en pensioenen, lagere brandstofprijzen en dokterskosten. Nadezda Telichko (63) is onder de indruk van de verdrievoudiging van haar pensioen. Hoewel ze etnisch Oekraïens is, besluit ze voor samenvoeging met Rusland te stemmen. „Erger dan nu kan het toch niet worden.”

Op het Leninplein in Simferopol staat Igor Rayko (42) zaterdagmiddag te luisteren naar een gratis concert van verschillende Russische artiesten. Ook hij had vooral economische motieven voor zijn pro-Russische stem. Zijn IT-bedrijf is de economische crisis van 2008 nooit echt te boven gekomen en heeft sinds de crisis in Kiev nauwelijks meer opdrachten, zegt hij. „Als je al je hele leven op brood en water leeft en er komt iemand die je cake belooft, dan kies je daar toch voor?” Volgens hem wilde de bevolking van de Krim altijd al liever Russisch dan Oekraïens zijn en nu doet die kans zich voor. „Het ijzer smeden als het heet is”, noemt hij dat.

Terwijl Rayko dit vertelt, krioelt het op het Leninplein van de gewapende mannen. Russische militairen, gemaskerde milities, Kozakken en lokale vrijwilligers bewaken met veel machtsvertoon alle overheidsgebouwen. Aksjonov heeft gezegd dat ze allemaal onder zijn leiding staan, maar onduidelijk is naar wie zij luisteren.

Bij de Oekraïense militaire basis Perevalnoye, een half uur rijden van Simferopol, ontmoeten verschillende gewapende groepen elkaar. Terwijl Russische soldaten zaterdag loopgraven rond de basis graven, houden droezjinniki de wacht voor de poort van de basis. Volgens de Oekraïense majoor Vladimir (die vanwege de veiligheid van zijn familie zijn achternaam niet wilde zeggen) gaat hier in ieder geval geen gevecht ontstaan. „Wij zijn als broers met de Russen, zij willen geen oorlog en wij willen geen oorlog.”

Hij is teleurgesteld in de Oekraïense regering, die de militairen hier op geen enkele manier te hulp komt. „We hebben van de nieuwe minister van Defensie één opdracht gekregen: niet schieten. Verder horen we niets uit Kiev.” Hij blijft hier zolang hem dat wordt opgedragen, zegt hij. „Maar zodra Oekraïne zich van de Krim terugtrekt, neem ik ontslag.” Vladimir is onder de indruk van de efficiëntie waarmee de Russen zijn binnengetrokken. „Je kunt zien dat dit een lang van tevoren geplande operatie is. Toen de regering in Kiev viel, ontstond de ideale gelegenheid.”

    • Emilie van Outeren