Duitse rechters geven eindelijk een definitief oordeel over noodfonds

Dat zou namelijk strijdig zijn met de Duitse grondwet

Circa 37.000 Duitsers hebben het Constitutionele Hof in Karlsruhe een oordeel gevraagd over de grondwettelijkheid van het ESM. Foto AFP

Het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe doet morgen een uitspraak waar niet veel bijzonders van verwacht wordt, maar die toch belangrijk is. Het gaat om de vraag of het Europese permanente noodfonds, dat twee jaar geleden werd opgericht, strijdig is met de Duitse grondwet. Enkele vragen.

1 Wat wordt er morgen besloten?

In september 2012 deed het hof ook al een uitspraak over dit fonds, voluit Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), dat is opgericht om eurolanden of banken in nood te helpen. In totaal 37.000 Duitsers hadden het hof om een oordeel gevraagd omdat zij vonden dat door de instelling van het fonds teveel macht buiten de lidstaten kwam te liggen. De rechters waren van mening dat het fonds (van 500 miljard euro aan toezeggingen door eurolanden) wettig is, maar legden onder andere de beperking op dat van Duitsland geen grotere bijdrage mag worden gevraagd dan 190 miljard euro, zonder toestemming van de Bondsdag.

De uitspraak in 2012 was een voorlopige, in haast gemaakt. Morgen komt het hof met een definitief oordeel. Analisten zien tot nu toe weinig aanleiding om te denken dat het hof alsnog grote bezwaren zou hebben.

2 Waarom is de uitspraak dan toch belangrijk?

Omdat het noodfonds een essentiële schakel is in een eurocrisismaatregel die zeer omstreden is: het programma van de Europese Centrale Bank (ECB) om in geval van nood onbeperkt staatsobligaties van probleemlanden te kunnen opkopen (Outright Monetary Transactions, OMT). Toen ECB-president Draghi dit programma anderhalf jaar geleden lanceerde, kort na zijn woorden dat de ECB zou „doen wat nodig is” om de euro te redden, verbond hij daar voorwaarden aan. Zo komt een land alleen in aanmerking voor steun als het eerst hulp vraagt van het noodfonds. Zonder noodfonds geen OMT dus.

3 Wat is het probleem met het OMT-programma?

Het hof in Karlsruhe moet ook beoordelen of het OMT wel rechtsgeldig is. Volgens tegenstanders, onder wie Bundesbankpresident Jens Weidmann, zou het programma kunnen neerkomen op monetaire financiering van eurolanden, en dat is tegen de Europese afspraken. Vorige maand besloot het hof tot verrassing van velen om deze zaak voor advies door te verwijzen naar het Europese Hof van Justitie in Luxemburg.

Tegelijkertijd zei het hof dat het er wel naar uitzag dat de ECB met dit programma buiten haar mandaat treedt. Het antwoord uit Luxemburg kan nog ruim een jaar op zich laten wachten. Als er voor die tijd een land aanspraak zou moeten maken op het OMT, kan Duitsland dat tegenhouden door een veto uit te spreken tegen het vereiste beroep op het noodfonds. De ministers van Financiën van de eurolanden moeten namelijk unaniem beslissen over hulp door het fonds.

4 De eurocrisis is geluwd. Is het programma nog wel nodig?

Het programma is nog nooit gebruikt, maar het bestaan ervan heeft de rentes die zwakke landen moeten betalen voor hun staatsleningen naar acceptabele niveaus teruggebracht. Toch zijn de meeste specialisten het er over eens dat de gevaren van de eurocrisis nog niet definitief zijn geweken en daarom heeft de theoretische optie van het OMT een geruststellende werking. Maar dan moet de theorie wel helemaal op orde zijn, en daarvoor is het oordeel van Karlsruhe relevant.