De ‘historische vergissing Oekraïne’ willen ze rechtzetten

Een grote meerderheid van de Krim-bewoners stemde gisteren voor aansluiting bij Rusland // Niet alleen vanwege culturele verwantschap, bewoners verwachten ook financiële voordelen

Met veel kabaal stopt rond het middaguur een grijze Lada voor stemlokaal 8.001. Er springen vijf zenuwachtige jongemannen uit, de dikste bewapend met een kalasjnikov. Ze stormen het theater annex stembureau in en rennen binnen een minuut weer naar buiten. Ze zijn ‘Druzhinniks’ zegt de forse man, nadat hij zijn machinegeweer in de auto heeft gelegd. Een lokaal vrijwilligersleger met een naam uit de Sovjettijd. Ze zijn hier om dit stembureau in het centrum van de hoofdstad Simferopol te beschermen, zegt hij.

Wapenstilstand

Dit soort spierballenvertoon was overal op de Krim te zien, voor en tijdens het controversiële referendum van gisteren. Gisteravond laat leek het erop dat een overweldigende meerderheid van 95 procent had gestemd voor afscheiding van Oekraïne en aansluiting bij Rusland. Tegelijkertijd sloten de Russische en Oekraïense ministers van Defensie gisteren een wapenstilstand die tot en met vrijdag moet garanderen dat het niet tot een clash komt tussen de 15.000 Oekraïense en zeker 20.000 Russische militairen op het schiereiland. Al voor het sluiten van de stembussen brak in Simferopol een feest uit alsof de Krim zojuist wereldkampioen was geworden.

De zelfbenoemde premier van de Krim, Sergej Aksjonov, heeft gezegd dat de roebel al deze week als betaalmiddel kan worden ingevoerd. Maar verder is nog onduidelijk hoe de integratie in Rusland moet verlopen. Voor water, elektriciteit en gas is de Krim bijna volledig afhankelijk van Oekraïne. Om de gasvoorziening veilig te stellen lijken Russische militairen zaterdag een brandstoffaciliteit ten noorden van de Krim ingenomen te hebben.

Hoewel het referendum door Oekraïne, de Europese Unie en de Verenigde Staten als onrechtmatig is veroordeeld, lijken zij niet van plan noch bij machte iets aan de Russische annexatie te doen.

Vadim Mordasjev (58) heeft net voordat de Lada komt aangesneld gestemd in het theater. „Om de historische vergissing die Oekraïne heet recht te zetten”, verklaart hij. „Dat land is een kind van Frankenstein. Vanaf nu zijn wij weer gewoon Russisch.” Nu in Kiev „de fascisten illegaal de macht hebben gegrepen, zijn we dankbaar dat Rusland ons komt beschermen”.

Maar net als veel bewoners van de Krim zijn het niet alleen gevoelens van nostalgie naar de Sovjetunie, culturele verwantschap met Rusland en afkeer van de revolutie in Kiev die zijn stem bepalen. Mordasjev verwacht vooral „hogere pensioenen en hogere salarissen”.

Intimidatiecampagnes

De uitslag van dit gehaaste referendum stond van tevoren vast. De meerderheid van de bevolking identificeert zichzelf als Russisch en de minderheid van Oekraïners en Krim-Tataren zei het referendum grotendeels te boycotten. Bij bezoeken aan verschillende stemkantoren durfde één jonge vrouw – anoniem – toe te geven dat ze voor autonomie binnen Oekraïne had gestemd.

Maar alsof de Russisch-gezinden niet zeker genoeg waren van hun zaak, werd de afgelopen weken een indrukwekkende propaganda- en intimidatiecampagne in werking gezet.

Economische motieven

Op universiteiten en scholen zijn docenten voorgelicht over hoeveel meer zij in Rusland zouden gaan verdienen. Op een muur voor het parlementsgebouw – waar de Oekraïense vlag al ruim voor de stemming vervangen is door de Russische – hangen vier plakkaten met de financiële voordelen van het leven in Rusland. Hogere salarissen en pensioenen, lagere brandstofprijzen en doktersrekeningen. Nadezda Telichko (63) is onder de indruk van de verdrievoudiging van haar pensioen. Hoewel ze etnisch Oekraïens is, besluit ze voor samenvoeging met Rusland te stemmen. „Erger dan nu kan het toch niet worden.”

Op het Leninplein in Simferopol staat Igor Rayko (42) zaterdagmiddag te luisteren naar een gratis concert van verschillende Russische artiesten. Ook hij had vooral economische motieven voor zijn pro-Russische stem. Zijn IT-bedrijf is de economische crisis van 2008 nooit echt te boven gekomen en heeft sinds de crisis in Kiev nauwelijks meer opdrachten, zegt hij. Volgens hem wilde de bevolking van de Krim altijd al liever Russisch dan Oekraïens zijn en nu doet die kans zich voor. „Het ijzer smeden als het heet is”, noemt hij dat.

Terwijl Rayko dit vertelt, krioelt het op het Leninplein van de gewapende mannen. Russische militairen, milities, Kozakken en lokale vrijwilligers bewaken met veel machtsvertoon alle overheidsgebouwen. Aksjonov heeft gezegd dat ze allemaal onder zijn leiding staan, maar onduidelijk is naar wie zij luisteren.

Bij de Oekraïense militaire basis Perevalnoye, een half uur rijden van Simferopol, ontmoeten verschillende gewapende groepen elkaar. Terwijl Russische soldaten zaterdag loopgraven rond de basis graven, houden Druzhinniks de wacht voor de poort van de basis. Volgens de Oekraïense majoor Vladimir (die vanwege de veiligheid van zijn familie zijn achternaam niet wilde zeggen) gaat hier in ieder geval geen gevecht ontstaan. „Wij zijn als broers met de Russen, zij willen geen oorlog en wij willen geen oorlog.”

Hij is teleurgesteld in de Oekraïense regering, die de militairen hier op geen enkele manier te hulp komt. „We hebben van de nieuwe minister van Defensie één opdracht gekregen: niet schieten. Verder horen we niets uit Kiev.” Hij is onder de indruk van de efficiëntie waarmee de Russen zijn binnengetrokken. „Je kunt zien dat dit een lang van tevoren geplande operatie is. Toen de regering in Kiev viel, ontstond de ideale gelegenheid.”