De grenzen van de vrijhandel

Het belooft een lange, moeilijke weg te worden, de route naar het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) die de EU en de VS op dit moment bewandelen. EU-commissievoorzitter Barroso en de Amerikaanse president Obama bespreken volgende week woensdag de voortgang, na vier moeizame rondes van ambtelijke onderhandelingen waarvan de laatste vrijdag eindigde.

Vrijhandel tussen de twee grootste economische blokken is het nastreven waard. Het vergroot in principe de welvaart en werkgelegenheid, in tijden dat de economie die goed kan gebruiken. Bovendien versterkt TTIP de cohesie en saamhorigheid en kan zij het Westen in staat stellen de industriële standaards te blijven bepalen in een wereldeconomie waarin Azië snel oprukt.

Nu is de handel tussen de VS en Europa al goeddeels vrij. De laatste obstakels zijn per definitie het pijnlijkst: zij raken de aspecten van de eigen markt waar staten en hun inwoners kennelijk het meest aan hechten. Dit laatste verklaart de groeiende maatschappelijke ongerustheid over twee belangrijke onderwerpen van het TTIP. De eerste is de neiging om in plaats van gemeenschappelijke standaards voor diensten en industriële en agrarische producten, elkaars standaards te accepteren.

Met name wat betreft voedselveiligheid kan dat botsen, maar het geldt bijvoorbeeld ook voor financiële dienstverlening. Het risico bestaat dat de minst gereguleerde dienst of het product met de laagste standaards de andere uit de markt drukt, waardoor in wezen een race naar de bodem ontstaat.

Het tweede heikele punt betreft het versterken van de mogelijkheid van bedrijven om door middel van een tribunaal bij staten verhaal te halen als zij zich door besluiten of regelgeving benadeeld voelen. De angst bij deze Investor-State Dispute Settlement (ISDS) is dat overheden zich beperkt weten bij het uitvaardigen van regels die bijvoorbeeld goed zijn voor de volksgezondheid (bijvoorbeeld tegen roken) als zij het risico lopen op forse schadeclaims van de tabaksindustrie. ISDS is inmiddels zo controversieel dat de Duitse regering donderdag voorstelde dit aspect uit de handelsbesprekingen te halen om die niet bij voorbaat al te laten mislukken. Uit Frankrijk klinken eendere geluiden, zelfs in de VS gaan al stemmen op.

Het opruimen van de laatste belemmeringen op handelsgebied raakt meer dan ooit aan het maatschappelijk weefsel en culturele overtuigingen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Dat vergt dat de EU én de VS ook meer dan ooit de voortgang en resultaten met hun burgers delen. Openheid is het beste middel tegen wantrouwen. En dat wantrouwen is op dit moment begrijpelijk.