Brandpunt crisis nu in oosten

De vrees neemt toe dat Rusland meer delen van Oekraïne gaat bezetten. De bewoners van de Krim kozen gisteren voor aansluiting bij Rusland.

Pro-Russische inwoners in Sevastopol op de Krim na het referendum over aansluiting bij Rusland; volgens de autoriteiten stemde 96,77 procent voor. Foto EPA

Nu het parlement van de Krim vanochtend de eigen „onafhankelijkheid” heeft uitgeroepen en het schiereiland annexatie door Rusland zoekt, verplaatst de kern van de internationale crisis zich naar het oosten van Oekraïne. Terwijl de circa anderhalf miljoen inwoners van de Krim gisteren in een omstreden referendum met overweldigende meerderheid voor afscheiding van Oekraïne en aansluiting bij Rusland stemden, liepen met name in Charkov en Donetsk de spanningen in het weekeinde hoog op. In deze twee industriesteden bestormden pro-Russische groepen verschillende overheidsgebouwen en bezetten die soms ook. De activisten hielden daar ook eigen ‘volksreferenda’ voor aansluiting bij Rusland.

Daarmee nam in Oekraïne en elders de vrees toe dat Rusland, dat zo’n 80.000 militairen langs de grens met Oekraïne heeft samengetrokken, na de Krim nog meer delen van het land zal bezetten. De Russische regering heeft de afgelopen dagen herhaaldelijk gezegd dat de Russen en Russisch-sprekenden in Oekraïne gevaar lopen en dat ze die zo nodig te hulp zal komen. Volgens Moskou heeft het ook al veel verzoeken om hulp ontvangen.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft de Russische president Vladimir Poetin gisteren in een telefonisch onderhoud voorgesteld de waarnemersmissie van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in het oosten van Oekraïne op korte termijn uit te breiden. Merkel wil dat de OVSE daar vandaag al een besluit over neemt. Volgens de woordvoerder van de bondskanselier heeft Poetin het initiatief ‘positief gewaardeerd’. Maar de zegsman van Poetin liet zich er gisteren niet over uit. Het Kremlin herhaalde juist dat Rusland „ongerust is over de radicale groepen” die in het oosten van Oekraïne actief zijn en een gevaar vormen voor de veiligheid van Russen en Russischtaligen. Vrijdag trad het ministerie van Buitenlandse Zaken ook met een vergelijkbare officiële verklaring naar buiten, waarin eenzijdig Russisch ingrijpen niet werd uitgesloten.

Bij het referendum op de Krim heeft 96,77 procent van de kiezers volgens de pro-Russische autoriteiten voor aansluiting bij Rusland gekozen. De Oekraïense regering in Kiev erkent de uitslag niet en noemt het referendum een ‘circus’. Het stembiljet bood twee mogelijkheden: aansluiting bij Rusland of herstel van de grondwet van 1992 als deel van Oekraïne. Dat laatste kan uitgelegd worden als: meer autonomie voor de Krim binnen Oekraïne.

Leiders van de Tataarse minderheid (bijna 15 procent van de bevolking) hadden opgeroepen niet te stemmen. Oekraïne, Europese Unie en Verenigde Staten hebben de volksraadpleging van tevoren en na afloop onwettig genoemd, in strijd met de Oekraïense grondwet en het volkenrecht. Zowel de Europese Unie als de Verenigde Staten hebben nieuwe sancties aangekondigd, waarvan de details mogelijk vandaag al bekend gemaakt worden.

De Russische regering heeft de afgelopen dagen steeds gezegd tot na het referendum te willen wachten voor ze besluit wat haar volgende stap is. Ze kan de Krim meteen inlijven. Dat wordt op het schiereiland verwacht en gehoopt maar annexatie zal de gemoederen in Oekraïne en het Westen nog hoger doen oplopen.

Het parlement in Moskou heeft alle wettelijke maatregelen in gereedheid gebracht. En de Russische regering heeft al een speciaal belastingregime voorgespiegeld en grootscheepse investeringen in het ‘militair industrieel complex’ beloofd. Maar ze kan er ook voor kiezen de Krim als formeel onafhankelijke staat te erkennen, zoals in 2008 gebeurde met de vijftien jaar eerder al de facto afgescheiden Georgische regio’s Abchazië en Zuid-Ossetië.

In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties kwam Rusland zaterdag alleen te staan. Een door de Verenigde Staten ingediende resolutie waarin het referendum onwettig werd verklaard kreeg steun van dertien van de vijftien landen in de raad. China, doorgaans een bondgenoot van Rusland in de Veiligheidsraad, onthield zich van stemming, Rusland sprak zijn veto uit. Daarmee was de resolutie verworpen, maar westerse landen zagen er toch een diplomatieke overwinning in omdat nu in het machtigste orgaan van de Verenigde Naties het isolement van Rusland onderstreept was.