‘Alright, good night.’ En dan stilte

Er is sinds afgelopen weekend weinig twijfel meer dat de verdwenen vlucht MH370 is gekaapt // De nieuwe informatie is ijzingwekkend // Een reconstructie van wat we nu weten

Een man schrijft een boodschap voor de vermiste passagiers in een winkelcentrum nabij Kuala Lumpur. Foto AP

Zelfs Robert Ludlum, Tom Clancy en Dan Brown samen hadden in een vliegtuigthriller deze plotwendingen en raadsels niet bedacht. Op een persconferentie zei de Maleisische premier Najib Razak zaterdag dat het zo goed als vaststaat dat vlucht MH370 is gekaapt of gesaboteerd. Het enorme mysterie is wie erachter zit.

Birmese rebellen? Chinese Oeigoeren? Somalische piraten? Wanhopige asielzoekers? Een wanhoopsdaad van de piloten? Theorieën die vóór dit weekend onmiddellijk naar het rijk der fabelen zouden zijn verwezen, klinken opeens minder onaannemelijk.

De nieuwe informatie is ijzingwekkend. Net op het moment dat vlucht MH370 zijn kruishoogte bereikt en het Maleisische vasteland achter zich laat, wordt in stappen het communicatiesysteem uitgezet. Eerst valt het zogenoemde Aircraft Communications Addressing and Reporting System (ACARS) weg. ACARS is een systeem dat de computers aan boord automatisch laat praten met een datacentrum op de grond. Gegevens over de motoren, brandstofverbruik, hoogte en richting worden hiermee volledig automatisch doorgegeven.

Op dit punt vindt het laatste contact met het vliegtuig plaats. „Alright, good night”, zei iemand in de cockpit tegen de luchtverkeersleiding van Kuala Lumpur, even voor de vlucht zou worden overgedragen aan de Vietnamese luchtverkeersleiding. Niet volgens de standaardprocedure, maar ook niet ongebruikelijk. In ieder geval geen reden om alarm te slaan.

Als vlucht MH370 op het punt staat het Maleisische luchtruim te verlaten en Vietnam binnen te vliegen, valt ook de transponder weg, die het vliegtuig op radarbeelden identificeert. Nu is de Boeing 777 voor de verkeersleiding onzichtbaar en er worden geen vluchtgegevens meer doorgegeven. Alleen de militaire radar kan het vliegtuig nog volgen. Uit die gegevens blijkt dat MH370 een scherpe bocht maakt en opnieuw over Maleisië vliegt. Daarna draait de Boeing boven de noordkant van de Straat van Malakka naar het noordwesten. Het vliegtuig is daarna buiten bereik van de Maleisische militaire radar.

Alleen een satelliet, die op 38.000 kilometer boven de Indische Oceaan hangt, heeft nog enig ‘zicht’ op het vliegtuig, omdat het ACARS-systeem periodiek toch nog een ‘ping’ afgeeft. De satelliet kan de exacte locatie niet bepalen. Volgens Amerikaanse en Maleisische onderzoekers bevindt de Boeing zich dan of ergens tussen Noord-Thailand en de grens van China en Kazachstan of ergens ten zuiden van Indonesië en ten westen van Australië.

De gegevens zijn weinig exact, maar duidelijk is dat MH370 om 8.11 uur, bijna zeven uur nadat het van de radar verdween, voor het laatst contact heeft met de satelliet. Dit alles betekent dat MH370 nog in de lucht was toen Malaysia Airlines in Kuala Lumpur op zaterdagochtend besloot wereldkundig te maken dat een van hun vliegtuigen werd vermist. De brandstof moet toen bijna op zijn geweest.

Alle passagiers opnieuw bekeken

Alleen iemand die veel kennis heeft van vliegen, navigeren en de eigenschappen van de Boeing 777 kan zo’n route hebben afgelegd, concluderen onderzoekers en luchtvaartexperts. Het onderzoek richt zich momenteel dan ook op de twee mannen aan boord die deze unieke vaardigheden in ieder geval bezitten: de 53-jarige gezagvoerder Zaharie Ahmad Shah en de 27-jarige co-piloot Fariq Ab Hamid. De woningen van de twee mannen zijn doorzocht. Of dat iets heeft opgeleverd, is onbekend.

Van gezagvoerder Zaharie is bekend dat hij een absolute luchtvaartfanaat was. Hij werkt sinds 1981 bij Malaysia Airlines. In zijn huis had hij zelf een vliegsimulator gebouwd om in zijn vrije tijd moeilijke situaties door te nemen. Bekend is dat hij drie kinderen heeft, van klussen en koken houdt. Sommige Maleisische kranten melden dat Zaharie een groot aanhanger is van de Maleisische oppositieleider Anwar Ibrahim. Zaharie zou erg ontdaan zijn door de veroordeling van Anwar Ibrahim wegens sodomie. De omstreden uitspraak kwam net een dag voordat Zaharie met vlucht MH370 naar Beijing zou vliegen. Andere kranten zeggen echter dat Zaharie alleen een bevriende lokale politicus hielp met wat hand- en spandiensten.

Co-piloot Fariq werkt sinds 2007 bij Malaysia Airlines. In 2011 zou hij tegen de strenge veiligheidsregels in een stel Zuid-Afrikaanse vrouwen hebben uitgenodigd in de cockpit tijdens een vlucht van het Thaise strand- en feesteiland Phuket naar Kuala Lumpur. In Maleisische kranten wordt hij omschreven als een gelovig man die graag zaalvoetbal speelde.

Op zijn persconferentie zei premier Najib dat niet alleen naar mogelijke betrokkenheid van de piloten wordt gekeken. „Alle passagiers en bemanning worden opnieuw bekeken”, zei de premier. Dat hij zelf de pers en de wereld informeerde kan gezien worden als een poging tot schadebeperking. Een week lang lieten Maleisische autoriteiten een internationale zee- en luchtmacht zoeken naar wrakstukken in de Zuid-Chinese Zee, terwijl snellere verwerking van de radargegevens had kunnen uitwijzen dat vlucht MH370 zich daar niet bevond. Najib weigerde schuld te erkennen. „Wij volgens alle geloofwaardige aanwijzingen. Soms leidden die leads echter nergens toe”, aldus de premier.

De nieuwe informatie die dit weekend, een week nadat MH370 verdween, vrijkwam, wekt meer vragen op. Hoe kan het bijvoorbeeld dat een vliegtuig dat zichzelf niet identificeert urenlang ongemerkt kon vliegen? Als het vliegtuig inderdaad over Thailand, Birma, China of Indonesië is gevlogen dan zouden militaire radarsystemen de Boeing moeten hebben gezien. Waarom reageerden de luchtmachten van deze landen niet? Waarom heeft MH370 geen bezoek gekregen van een paar gevechtsvliegtuigen om te checken wie dat onbekende vliegtuig was?

Hadden de passagiers door dat hun vlucht niet richting Beijing vloog? De afwijkende bochten zouden voelbaar zijn geweest voor iedereen aan boord. Hebben zij actie ondernomen? Werden zij met dwang in hun stoelen gehouden? Zo ja, door wie? En wellicht de belangrijkste vraag: is er nog een kans dat de 239 mensen die een week gelegen van de aardbodem verdwenen tijdens een doodnormale nachtvlucht, nog leven? Waar zijn ze dan?

    • Melle Garschagen