Snappy college met een biertje erbij

Steeds meer twintigers en dertigers zitten op hun vrije avond in de collegebanken // Niet in een grauw universiteitsgebouw, maar in een nachtclub

Foto Lars van den Brink

Voor Club AIR, vlak bij het Rembrandtplein in Amsterdam, staat een rij. Niet voor een dj, maar voor de hoogleraar internationale communicatie Cees Hamelink. Op het podium van de nachtclub geeft hij vijf colleges van elk een kwartier. Het licht wordt gedimd, bonkende muziek klinkt en een ronkende stem kondigt de hoogleraar aan. Dit is geen college uit de losse pols, maar een strak geregisseerde opname, die door de Universiteit van Nederland gratis op internet zal worden aangeboden. De toeschouwers, overwegend tussen twintig en dertig jaar oud, smullen van anekdotes over diplomatieke gesprekken en ontmoetingen met wereldleiders als Kofi Annan en Al Gore. Bij het vragenrondje krijgt Hamelink een biertje van gastheer en internetondernemer Alexander Klöpping, bedenker van de Universiteit van Nederland. „Onderwijs”, zegt Hamelink, „dient om mensen gelukkig te maken”.

Eerst leren, dan drinken

Waarom zou je op je vrije avond in de collegebanken gaan zitten in plaats van in het café? Er is een groeiend aanbod avondactiviteiten waar je wat van kunt opsteken. Het gaat niet om officiële avondopleidingen die leiden naar een diploma. De locatie is geen anonieme collegezaal in een grauw universiteitsgebouw, maar een concertzaal, theater of nachtclub. Eenzaam aantekeningen maken is er niet bij. Je belandt in een sociaal gebeuren met gelijkgestemde mensen, meestal gekleed voor een avond uit. Voor de zaal staat geen anonieme docent met een powerpointpresentatie, maar een spreker van statuur die zijn gehoor meesleept in zijn verhaal. Niet zelden loopt het leren vloeiend over in drinken, kletsen en dansen. Examens hoef je gelukkig niet af te leggen. Behalve dan eind vorig jaar bij het ‘Bankiersexamen’ in Paradiso. Op deze avond testte journalist Joris Luyendijk met ludieke multiplechoicevragen de kennis van het publiek over de financiële wereld.

De pluche stoelen van het De La Mar Theater in Amsterdam, eerder deze maand tijdens een college van Geert Mak, zijn een weelde vergeleken met de harde bankjes van een gewone collegezaal. De schrijver/historicus houdt op het toneel een college over Europa. Hij sluit het eerste seizoen af van de serie Theatercolleges. In het publiek zitten zo’n driehonderd mensen, die ieder 39,50 euro voor hun kaartje hebben betaald. Eerdere colleges met astronaut André Kuipers en hersenwetenschapper Dick Swaab waren ook uitverkocht.

Bedenker Hans Groen organiseert al zo’n twintig jaar seminars voor de zakelijke markt en werd geïnspireerd door het populaire televisieprogramma College Tour met presentator Twan Huys. „Seminars voor managers zijn duur en niet toegankelijk voor mensen van buiten het bedrijfsleven. Het is mooi om goede sprekers ook voor minder geld aan te bieden aan een breder publiek. Onze bedoeling is om leren toegankelijk te maken en vooral leuk. Het theater is daarvoor de perfecte plek.”

De werkende jongeren die dit soort avondjes-uit-met-diepgang bezoeken, noemen het een uitkomst. Je nieuwsgierigheid houdt natuurlijk niet op als je studie achter je ligt. Een college biedt een frisse onderbreking van door werk gedomineerde gedachten. En je hebt weer eens iets interessants te melden op kantoor. Speciaal voor ‘young professionals’ richtte voormalig advocaat Frederique Lips College Club op. Op aantrekkelijke plekken als Sociëteit De Maas in Rotterdam of het Amsterdamse Concertgebouw wordt ’s avonds college gegeven in uiteenlopende vakgebieden, van letterkunde tot geschiedenis. Bezoekers betalen dertig euro per keer.

De borrel die erop volgt, geeft de jonge advocaten, consultants en andere corporate types de gelegenheid elkaar beter te leren kennen. Die mogelijkheid, om buiten het werk nieuwe mensen te ontmoeten met dezelfde interesses en levensstijl, is een belangrijke factor voor het succes. Waar leg je als werkende single zo makkelijk contact met gelijkgestemde singles? Je stapt makkelijker op iemand af als je elkaar al even hebt aangekeken tijdens een verhaal over diepe hersenstimulatie in de psychiatrie.

Maar om colleges concurrerend te maken met cafébezoek is een interessant verhaal niet genoeg. De presentatie moet van hoog niveau zijn. De Universiteit van Nederland kijkt de kunst af van de entertainmentindustrie. En kijkt goed op internet, waar het wemelt van de snappy colleges. „Je moet er veel tijd in steken om een college korter te maken, om iets te krijgen waar mensen hun tijd aan geven”, zegt oprichter Alexander Klöpping. De colleges duren precies een kwartier, een les die collegemakers hebben geleerd van de beroemde TED Talks, die maximaal achttien minuten duren. De hoofdredacteur, Frauke van Goethem, werkte eerder bij Hart van Nederland van SBS 6.

De voorbereiding van een collegeserie kost redactie en hoogleraar ruim twee dagen. Een generale repetitie moet zorgen voor een soepele voordracht bij de echte opname met publiek, die vervolgens weer op internet komt. In feite is de Universiteit van Nederland een stoomcursus voor hoogleraren om modern en meeslepend les te geven. Volgens Klöpping zijn de uitblinkers vaak academici zonder televisie-ervaring. „Het is ongelooflijk moeilijk om een college van negentig minuten samen te vatten in een kwartier. Hoogleraren voor wie zo’n podium nieuw is, zijn bereid om met ons veel tijd in voorbereiding te steken, zij maken er echt wat van. Die energie zie je terug.”

De toegankelijkheid zit ook in de prijs: toeschouwers betalen een tientje en verder wordt de Universiteit van Nederland mogelijk gemaakt door sponsors die er ook weer iets aan hebben. „ASML bijvoorbeeld wil het bètaonderwijs in Nederland promoten en Ziggo vindt het leuk om de colleges uit te zenden op zijn digitale kanalen.”

Levenskwesties

Wat heb je aan kennis als je die niet kunt toepassen in het dagelijks leven? Met deze gedachte opende de Britse filosoof en schrijver Alain de Botton in 2008 The School of Life. In een charmante cursusruimte in Marchmont Street in Londen worden programma’s aangeboden die steevast uitverkocht zijn, zoals ‘How to be a better friend’ en ‘How to balance work with life’. The School of Life put uit filosofie, kunst en wetenschap om dit soort levenskwesties in cursussen te gieten. Op 25 april opent Alain de Botton een vestiging aan de Herengracht in Amsterdam, met daarbij een klein winkeltje. Het concept is naar Nederland gehaald door Laurens Knoop van creatief conceptbureau Brandstof en Peter van Duinen, directeur van de Vrije Academie, een klassieke aanbieder van volwassenenonderwijs.

Vanaf mei biedt het Amsterdamse filiaal van The School of Life Nederlandstalige varianten van programma’s die in Engeland al getest en geperfectioneerd zijn, voor 48 euro per avond. De titels zijn in het Engels, zoals ‘How to make love last’ of ‘How to have better conversations’, maar de inhoud wordt op een Nederlands publiek toegesneden. Knoop: „Hemingway vervangen we dan bijvoorbeeld door Reve.”

De oprichters verwachten vooral werkende twintigers en dertigers te trekken, op zoek naar een plek om na te denken en interessante mensen te ontmoeten. „Het doel is om je vrije tijd interessanter te maken en te verrijken met kennis. Zo heb je meer te vertellen”, zegt Van Duinen. „Er is altijd al een grote behoefte aan kennis geweest, maar de vorm was niet aantrekkelijk. Vijfentwintig jaar geleden mocht kennis geen entertainment zijn. Tegelijkertijd zien we op televisie meer nerds en wetenschappers dan ooit. Er is steeds meer aandacht voor storytelling en het creëren van een beleving. Hoe dichter het bij je publiek komt, hoe aansprekender.”