Ik kies voor alle hens aan dek

In Amsterdam en elders vechten hun partijen om wie de grootste mag worden. Voor de PvdA ziet het er lastig uit. D66 blaakt van zelfvertrouwen. Een gesprek met de partijleiders.

Diederik Samsom is weer veel op straat te vinden dezer dagen. Dorp en stad reist hij af om kiezers te overtuigen op lokale PvdA-politici te stemmen. Het is het minste wat hij kan doen, zegt hij. „Deze mensen hebben zich in de campagne van 2012 voor mij de benen uit het lijf gelopen. Nu kom ik hen steunen.”

Anders dan D66 en GroenLinks, zegt Samsom, doet hij niet alleen drukke winkelstraten aan in stadscentra. Hij gaat ook naar buitenwijken, waar mensen weinig geld hebben en zorgen over veiligheid.

Is het gezien uw matige populariteit niet beter voor uw partijgenoten als u weg blijft?

„Ik merk daar niets van. De straat is vergevingsgezind. Mensen zijn boos, hebben zorgen. Maar ze begrijpen goed dat we iets moeten doen. En als je met ze praat, begrijpen ze ook waarom we het zo doen.”

De PvdA wordt nu al neergezet als de grote verliezer van 19 maart.

„Het contrast tussen die analyse en wat ik op straat meemaak wordt steeds groter. Het is wel vaker zo geweest. Ik herinner me nog een foto van een jonge Eberhard van der Laan die in de jaren negentig in Amsterdam triomfantelijk het Nieuws van Dag omhoog hield met de oorlogskop ‘D66 verovert de stad’. Dat is toen ook niet gebeurd.”

En nu?

„Ik denk dat veel mensen nog op de PvdA willen stemmen. Misschien niet zo veel als in 2012. De inzet is anders, de strategische overwegingen ook. Maar de uitslag van gemeenteraadsverkiezingen in 2010, twaalfhonderd raadszetels, moeten we kunnen evenaren. En het zou zomaar iets meer kunnen zijn.”

Uw grootste wens was een stabiel landsbestuur creëren. Heeft u met de coalitie van VVD en PvdA niet het omgekeerde gedaan?

„Dat leek in het eerste jaar van Rutte II misschien zo. Maar inmiddels voel ik een lichte vorm van opluchting. We zijn na het Herfstakkoord niet meer weggezakt in instabiliteit.”

De affaires bleven. Met senator Duivesteijn, met minister Plasterk.

„Dat zal zo blijven. En zal ik u iets vertellen? Aan de deur is nog nooit iemand over een van die twee begonnen. Mensen volgen het nieuws wel, maar dit houdt ze echt niet bezig.”

Maar ze kunnen het kabinet wel destabiliseren.

„Dat is een kwestie van hard werken. Ik voel me soms net een circusartiest met dat spel van die borden en rietjes. Je rent van bord naar bord om alles draaiend te houden. En ik ben niet de enige, zo voelt Alexander Pechtold zich ook, en Arie Slob. De afspraken wie welk bordje doet, hebben we nog niet helemaal rond. Je botst dus wel eens tegen elkaar op.”

Den Haag krijgt de betweterige, bozige Samsom van voor de verkiezingen weer regelmatig te zien.

„Er zijn niet twee Samsommen. Als iets me raakt, dan kun je dat zien. In de campagne van 2012 gebeurde dat niet, door toeval en goede voorbereiding – ik had in de maanden daarvoor op straat alles al meegemaakt. Maar het Haagse spel kan me wel eens raken.”

Het geeft tegenstanders kans u te beschadigen.

„Op straat hoor ik nooit dat ze niet op me willen stemmen omdat ik me wel eens druk maak in de Haagse wandelgangen. Mensen vragen zich af of ze nog op de PvdA moeten stemmen nu Samsom de zorg gaat veranderen op een manier die hun zorgen baart. Ze vragen waarom hun pensioen is verlaagd, waarom ze lang werkloos zijn of geen thuiszorg meer krijgen. Terechte vragen, die ik kan beantwoorden.”

Een historisch lage opkomst dreigt. Waarom lukt het ook de PvdA niet mensen naar de stembus te krijgen?

„Lokale politiek is steeds minder zichtbaar. Plaatselijke kranten trekken zich noodgedwongen terug en de zogenaamde sociale media vullen dat gat op geen enkele manier. Maar ik geef het nog niet op. Het gaat ergens over op 19 maart. De gemeente wordt exponentieel politieker. D66, VVD en CDA bezuinigen op sociale voorzieningen als ze de kans krijgen. Wij niet.”

Waarom zou je PvdA moeten stemmen?

„Omdat onze mensen de grote vraagstukken – zorg, werk en wonen – als geen ander aankunnen. Kijk naar de grote steden. In Den Haag maakt het straks wel uit wie de grootste wordt, PVV of PvdA. In Rotterdam gaat het tussen ons en Leefbaar. Leefbaar is niet meer een PVV, maar nog steeds wel een partij waarbij je je als migrant afvraagt of je je moet schamen dat je van ver gekomen bent of dat je er juist trots op bent. En ik hoorde de Amsterdamse D66-lijsttrekker Jan Paternotte laatst over de zorg praten. Hij heeft geen idee hoe hij dat gaat doen. Wij weten dat wel.

„In Anna Paulowna hebben een wethouder, Jan-Steven van Dijk, vroeger jeugd- en welzijnswerker. Die kan exact uitleggen waar iemands thuishulp straks vandaan komt. Niet in vage beleidstaal. Hij zegt: ‘Yvonne, u kent haar wel, die komt langs om het te regelen.’”

In Amsterdam krijg je met je stempas korting op de bowlingbaan.

„Daar lijkt mij niets mis mee.”

Pechtold vindt dat kiezers zelf moeten bedenken dat stemmen belangrijk is.

„Dat is veelzeggend. Als je door het Vondelpark vol hip Amsterdam loopt kan je makkelijk tegen iedereen zeggen: ga toch stemmen. De werkelijkheid is anders. Ga nou eens naar het Laakkwartier in Den Haag. Bij de eerste vijftien deuren spreken ze nauwelijks Nederlands. Ik kom bij mensen die hun stempas al bij het oud papier hebben gegooid.”

Dat zijn toch ook volwassenen? U kunt ze zielig vinden...

„Ik vind ze niet zielig, iedereen moet gaan stemmen. Maar het kost wel veel moeite om ze over te halen. En dan zegt Alexander Pechtold” – Samsom zet een geaffecteerde stem op – „‘ga toch stemmen, maak een feest van je leven.’ Er is nog zo veel te doen in die wijken! Ik betrap Pechtold er niet vaak op dat hij daar mee bezig is.

„In Utrecht was ik eerst in Overvecht en daarna in het centrum. Dat ligt vlak bij elkaar. Maar het verschil in humeur, onoverbrugbaar! In Overvecht trof ik een grote man, tattoos tot in de nek, en die was bang. Marokkanen die hem bedreigden, vreselijk. En toen ging ik het centrum in: allemaal blije studenten. Eentje vroeg: ‘Meneer Samsom, waarom moet ik op u stemmen en niet op D66?’ Ik zei: ‘Omdat ik me druk maak over andere mensen dan jij. Jij bent een hoogopgeleid en gemotiveerd meisje, je gaat het helemaal maken. En nu eens naar de rest van Nederland kijken.’ Toen zei ze: ‘Ja, dat is misschien wel terecht ook.’”

In Amsterdam wil Pechtold de PvdA afhelpen van het ‘we rule this city’-syndroom, zegt hij.

„Maar welk inhoudelijk argument is er om de PvdA weg te willen hebben? Is Amsterdam bankroet? Is het onderwijs naar de knoppen?”

Wat vindt u van alle pogingen van prominente PvdA’ers om lijsttrekker Pieter Hilhorst te helpen? Het beeld is, daar komen de hulptroepen.

„Asscher en ik doen het ook. Amsterdam kan ons wat schelen. Draai het eens om. Als we het niet doen zegt iedereen: nu laten jullie Hilhorst in de steek. Dan kies ik voor alle hens aan dek. Zo hebben we altijd gewerkt. Geen remmen erop, geen tactische overwegingen. Gewoon gaan.”

Wat vindt u leuk aan Pechtold?

„Dat hij een ongelooflijk ad rem debater is. En dat hij net als ik de urgentie voelt om Nederland op een stabiele manier verder te helpen. Hij had voor het gestrekte been kunnen kiezen, dat heeft hij niet gedaan.”

Waarom knettert het tussen jullie?

„We zijn allebei gedreven politici. Het heeft er ook mee te maken dat onze electoraten naast elkaar liggen. Bij het in de lucht houden van die bordjes bots ik haast nooit op Halbe Zijlstra van de VVD, die staat helemaal op rechts aan die rietjes te draaien. Alexander en ik lopen elkaar vaker in de weg. Soms gebeurt er dan een ongeluk.”