Eten is meer dan een optelsom van voedingsstoffen

Onlangs lanceerde Brazilië nieuwe voedingsrichtlijnen. Kraakheldere en niet bevoogdende aanbevelingen. Daar kan ons Voedingscentrum nog wat van leren, meent Janneke Vreugdenhil.

Eet vooral verse, onbewerkte ingrediënten. Gebruik olie, vet, suiker en zout met mate. Beperk de inname van kant-en-klare producten. Vermijd overmatig bewerkte producten. Dat publieksvoorlichting over gezonde voeding zo eenvoudig kan zijn, bewijst Brazilië, waar het ministerie van Gezondheid onlangs het ontwerp voor een stel nieuwe dieetrichtlijnen lanceerde.

Het doel van de Guia Alimentar para a População Brasileira is zowel ondervoeding tegengaan als obesitas voorkomen. Nu hoeven wij ons in Nederland over dat eerste niet zoveel zorgen te maken – al sluit overgewicht ondervoeding beslist niet uit; als je maar genoeg dood fabrieksvoedsel eet, kun je aan beide tegelijk lijden. Maar het tweede is ook hier aan de orde van de dag. En de Braziliaanse richtlijnen zitten zo vernuftig in elkaar dat wij daar best een voorbeeld aan zouden kunnen nemen.

Om te beginnen zijn er die vier kraakheldere aanbevelingen – samengevat in de openingszinnen van dit stuk. Vervolgens worden deze principes verder uitgewerkt in ‘tien stappen naar gezonde voeding’.

Wat meteen opvalt is dat men zich – op de waarschuwing voor te veel vet, suiker en zout na – niet waagt aan directe ge- en verboden. De richtlijnen zijn stuk voor stuk toe te passen door zowel het armere als het rijkere deel van de bevolking. Door jong en oud. Door stedelingen en bewoners van het Amazonegebied. Door vegetariërs en omnivoren. Dat komt omdat ze voldoende keuzevrijheid bieden. Er wordt niet gedicteerd wat er van dag tot dag moet worden gegeten.

Geen betutteling zoals bij ons

Vergelijk deze richtlijnen nu eens met de adviezen van het Voedingscentrum, zoals geklonken in de Schijf van Vijf. Eet dagelijks twee ons groente en twee stuks fruit. Eet veel brood. En: halvarine in kuipjes en vloeibaar bak- en braadvet in knijpflessen zijn gezond. Nog afgezien van het hoge betuttelingsgehalte van zulke specifieke spijswetten, kun je je afvragen hoe gerechtvaardigd ze zijn. Stellen wetenschappers niet bijna wekelijks hun inzichten over gezonde voeding bij? Is er niet veel te weinig consensus over wat voedsel met ons lichaam doet om het publiek en masse volkoren boterhammen met halvarine voor te schrijven?

Natuurlijk, er valt op de Braziliaanse richtlijnen ook best wat af te dingen. Zo denk ik dat je olie en vetten niet over dezelfde kam moet scheren als suiker en zout. Maar wat de Brazilianen in elk geval beter hebben begrepen dan wij, is dat een maaltijd veel meer is dan een optelsom van nuttige nutriënten.

Neem richtlijn 5: eet in gezelschap. Wellicht niet voor iedereen en altijd even haalbaar maar onderzoek wijst uit dat wie alleen eet, minder gevarieerd en minder gezond eet. Samen eten helpt dus niet alleen tegen eenzaamheid, maar ook tegen overgewicht. Of richtlijn 4: met een bord op schoot voor de televisie schrok je al snel veel meer weg dan wanneer je op gezette tijden de rust neemt om met aandacht te eten.

Een van mijn favoriete richtlijnen is nummer 7: leer koken, geniet van je kookkunsten en deel ze met anderen. Ik heb er vergeefs naar gezocht op de website van het Voedingscentrum.

Een andere favoriet is richtlijn 10: wees kritisch ten opzichte van reclame over voeding. Hoort u het Voedingscentrum al zoiets zeggen? Tot aan 2011 reikte deze door de overheid gefinancierde instelling ieder jaar een Jaarprijs Goede Voeding uit aan industriële vondsten als Honig Vezelrijk-pasta, Fridéale-friet en Vifit Optimel-vla.

Geen dwang maar raad

Enfin, waar ik naartoe wil, is dat de Braziliaanse overheid met deze richtlijnen het publiek niet zozeer oplegt wat het zou moeten eten, maar adviseert over hoe om te gaan met de dagelijkse maaltijd. Niet bevoogdend, maar uitgaande van ieders eigen verantwoordelijkheid. Met respect voor alle mogelijke individuele behoeften, levensstijlen, overtuigingen, economische, sociale en culturele omstandigheden.

Wat mij betreft zouden we in Nederland eens goed naar deze richtlijnen moeten kijken.