Er raakt wel vaker een vliegtuig kwijt

Het mysterie rond het Maleisische vliegtuig neemt toe // Was het een bom, een kaping? // Een week vruchteloos zoeken is op zichzelf niet bijzonder: er zijn tientallen cold cases in de luchtvaart

Amelia Earhart en haar vliegtuig raakte kwijt toen zij in 1937 om de wereld probeerde te vliegen.

In de ochtend van 3 september 2007 steeg de Amerikaanse avonturier Steve Fossett met een sportvliegtuigje op van een vliegveld in de staat Nevada. Toen hij een paar uur later niet was teruggekeerd, begon een enorme zoekoperatie.

Ver kon Fossett (63) niet zijn. Zijn vliegtuigje had maar voor een paar uur brandstof aan boord. Maar na een maand zoeken werd de operatie gestaakt. Pas een jaar later stuitte een klimmer in de Sierra Nevada op het wrak, nog geen honderd kilometer van zijn vertrekpunt.

Het ongeluk laat zien hoe moeilijk het is om een verdwenen vliegtuig te vinden, zelfs als je ongeveer weet waar je moet zoeken. Het is op zichzelf dus niet verwonderlijk dat de zoektocht naar vlucht MH370 al een week duurt. De Boeing 777 van Malaysia Airlines, met 239 inzittenden van Kuala Lumpur op weg naar Beijing, verdween boven zee van de radar, een uur na de start.

Maar het mysterie lijkt wel met de dag te groeien. Is het verongelukt, door een technisch probleem of terrorisme? Of is het van zijn route afgeweken en stiekem naar het westen gevlogen, over het Maleisische schiereiland en toen naar het noordwesten, precies tussen twee drukke luchtvaartcorridors in? Dat zou onder meer blijken uit de echo’s van een niet geïdentificeerd vliegtuig op militaire radarschermen, en uit signalen die door satellieten nog vier uur lang zijn opgevangen nadat de andere contacten met de Boeing waren verbroken.

Elektronische argusogen

„Hoe kan de NSA ieder van ons volgen, maar raken we een complete Boeing zomaar kwijt?”, roept Twitter in alle toonaarden. Een terechte vraag. De Zuid-Chinese Zee, een geopolitiek brandpunt, moet één van de best geobserveerde stukjes aarde zijn. Alle aangrenzende landen volgen elkaar met elektronische argusogen. Als het vliegtuig niet in zee is gestort, was het vermoedelijk binnen radarbereik van Thailand, Vietnam, Maleisië en Indonesië. Heeft echt niemand iets gezien, of willen die landen hun militaire capaciteiten stilhouden?

En als er sprake was van een onbekend vliegtuig, waarom hebben militaire vliegtuigen het dan niet onderschept?

Fossetts ongeluk bevestigde nog een wetmatigheid: verdwenen vliegtuigen worden meestal in de buurt gevonden van het laatste punt waar ze zijn gesignaleerd. Bij de vier laatste grote ongelukken boven zee, waaronder een Air France-toestel in 2009, werd het wrak steeds binnen een straal van 20 mijl gevonden.

Maar het zeegebied rond het verdwijnpunt van vlucht MH370 is intussen wel volledig uitgekamd. Vietnam heeft de status van zijn zoekoperaties teruggeschaald van ‘urgent’ naar ‘normaal’. Ook de Amerikanen hebben „de focus van de zoekoperatie naar het westen verlegd”. Een van de twee marineschepen in het gebied plus een maritiem patrouillevliegtuig zijn richting Indische Oceaan gedirigeerd.

De Amerikanen nemen het idee serieus dat het vliegtuig naar het westen is gevlogen nadat alle communicatiemiddelen – radio, het radarbaken (transponder) en de zender die positiegegevens verstuurt – een voor een waren uitgeschakeld. Alleen die ene datalink, die tijdens de vlucht automatisch diagnostische gegevens over de motoren via de satelliet verstuurt, was kennelijk over het hoofd gezien.

Miljoenen kilometers

Als dat waar is, bevindt de Boeing 777 (kruissnelheid 900 km/h) – of de resten ervan – zich ergens in een gebied met een oppervlak van miljoenen vierkante kilometers. Sommigen denken dat er gewoon nog niet goed genoeg is gezocht.

MH370 is niet de eerste vlucht die spoorloos verdwijnt. Aviation Safety Network (ASN), een database van vliegongevallen, noemt er alleen al tien in de afgelopen dertig jaar. Sinds 1938 zijn het er tachtig. Als ASN-beheerder Harro Ranter nog één jaar verder was teruggegaan in de geschiedenis, had hij de beroemdste verdwijningsgeval uit de luchtvaart ook kunnen meenemen. Amelia Earhart vloog in 1932 als eerste vrouw non-stop solo de Atlantische Oceaan over. In 1937 deed ze een (tweede) poging rond de wereld te vliegen. Haar Lockheed Electra verdween bij het eilandje Howland, midden in de Stille Oceaan, waar ze had moeten bijtanken. „We moeten vlakbij zijn. Brandstof wordt krap”, luidde haar laatste radiobericht. Er is nooit een spoor van haar gevonden.

    • Hans Steketee