Een moleculaire rattenkoning slaat groot immuunalarm

Illustratie Joost Bakker, Scicomvisuals

Zes antilichamen aan elkaar vormen het boeket hiernaast. Antilichamen, de Y-vormige moleculen van het immuunsysteem, zijn cruciaal voor het opruimen van infecties in het lichaam. Maar ze kunnen de klus niet alleen klaren. Voor een afweerreactie op volle sterkte is ook het ‘complementsysteem’ nodig. Dat is een aangeboren systeem van eiwitmoleculen, die een kettingreactie in gang zetten die de immuunrespons enorm versterkt.

Het complementsysteem werkt als alarmsignaal om vanuit het hele lichaam witte bloedcellen naar de plaats van infectie te sturen. Het activeert bloedcellen om geïnfecteerde cellen op te ruimen. Bovendien prikken de complementeiwitten zelf geïnfecteerde cellen lek.

Maar wat precies die complement-activatie in gang zette, was nog niet bekend. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht, het Leids Universitair Medisch Centum en het bedrijf Genmab hebben ontdekt dat antilichamen daarvoor moeten samenwerken (Science, 14 maart). Ze bestudeerden IgG, de meest voorkomende klasse van antilichamen in het bloed. Het complementsysteem komt in actie als zes van zulke antilichamen in een stervorm aan elkaar koppelen (hexameren). Daarbij zijn de staarten aan elkaar geknoopt als een moleculaire rattenkoning.

Op deze manier komen de bindingsplaatsen voor het eerste complementeiwit bij elkaar. Hiernaast is het hexameer van antilichamen lichtgroen gekleurd en het eraan geboden complementcomplex blauw en rood.

Voor Genmab, dat zich specialiseert in antilichamen als medicijn tegen allerlei ziekten, is deze fundamentele ontdekking direct toepasbaar. Door te spelen met de aminozuurvolgorde van de staart van therapeutische antilichamen, kan de sterkte van de immuunreactie beter gestuurd worden. Genmab wil met de vinding nieuwe, betere, medicijnen tegen kanker ontwikkelen.

    • Sander Voormolen