Beraad Kerry-Lavrov over de Krim mislukt

Het Westen heeft vergeefs geprobeerd te verhinderen dat de Krim zich zondag per referendum uitspreekt over afscheiding van Oekraïne en aansluiting bij Rusland.

De ministers van Buitenlandse Zaken Lavrov (links) en Kerry vrijdag in de tuin van de Amerikaanse ambassadeur in Londen. Ze spraken ook binnen met elkaar. Foto Epa

Een Amerikaanse poging om de hoogoplopende spanningen rond de Krim te verminderen is vrijdag mislukt. Na een zes uur durend gesprek in Londen constateerden de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry en zijn Russische collega Lavrov dat ze „geen gedeelde visie” hebben op de situatie in Oekraïne, ook al erkende Kerry dat Rusland „legitieme belangen” in het buurland heeft.

Zondag stemt de bevolking van de Krim, het Oekraïense schiereiland waar Russische troepen vorige maand zijn binnengevallen, over aansluiting bij Rusland. De Westerse hoop dat het referendum nog uitgesteld kon worden slonk vrijdag snel, terwijl de vrees groeide dat afscheiding van de Krim weldra een voldongen feit is.

De Russische president Poetin benadrukte vrijdag in een telefoongesprek met VN-chef Ban Ki-moon dat het referendum volledig aansluit bij het volkenrecht en het VN-Handvest. Ban liet zich na het gesprek niet uit over het referendum, maar wel waarschuwde hij dat er „een groot gevaar is van een neerwaartse spiraal” in Oekraïne.

Een woordvoerder van president Obama noemde het betreurenswaardig dat Rusland „er niet voor gekozen heeft te deëscaleren en de situatie vreedzaam op te lossen via diplomatie”. Hij zei dat de Verenigde Staten klaarstaan om snel te reageren met sancties tegen Rusland als het de Krim annexeert. Volgens Lavrov zullen sancties contraproductief zijn.

Ook de Europese Unie bereidt zich erop voor begin komende week extra sancties op te leggen. Europese diplomaten zullen zondag uit een lijst met ruim 120 namen Russen kiezen op wie reisbeperkingen en financiële sancties van toepassing worden verklaard.

Volgens Amerika en de Europese Unie is het referendum in strijd met de grondwet van Oekraïne en het internationaal recht. Secretaris-generaal Rasmussen van de NAVO zei gisteren ook dat het referendum „geen legitimiteit” heeft. „Dit referendum laten doorgaan zou de internationale pogingen ondermijnen om een vreedzame en en politieke oplossing te vinden voor de crisis in Oekraïne.”

Naar verwachting zal de bevolking van de Krim, in meerderheid Russischsprekenden, stemmen voor afscheiding van Oekraïne en aansluiting bij Rusland. Als het Russische parlement die uitslag goedkeurt, is dat volgens Kerry „een annexatie via de achterdeur”.

Lavrov wilde niet zeggen of Rusland de Krim inderdaad zal opnemen, dan wel als onafhankelijk land zal erkennen. Hij zei dat president Poetin pas na het referendum een besluit over de Krim zal nemen.

Wel nam Lavrov iets van de ongerustheid weg die vrijdag was ontstaan door een verklaring van zijn eigen ministerie in Moskou over de rellen in Donetsk, in het oosten van het land, waarbij donderdag één dode viel. „Rusland onderkent zijn eigen verantwoordelijkheid voor het leven van landgenoten en burgers in Oekraïne en behoudt zich het recht die mensen te beschermen”, aldus het ministerie.

Die verklaring leidde meteen tot de vrees dat hiermee een spoedige nieuwe Russische inval op Oekraïens grondgebied werd aangekondigd, te meer daar Rusland grote aantallen militairen langs de Oekraïense grens heeft samengetrokken voor militaire oefeningen. Vrijdag werden nog extra troepen aangevoerd. Maar Lavrov zei in Londen dat Rusland „geen plannen heeft voor een invasie in Oost- of Zuid-Oekraïne”.

Volgens Moskou toonden de rellen in Donetsk aan dat de nieuwe Oekraïense regering (die door Rusland niet wordt erkend) geen greep op de situatie in het land heeft en zelfs niet kan zorgen voor de meest basale veiligheid. De omgekomen man van 22 jaar was een Oekraïense nationalist. Over de toedracht van zijn dood en van de rellen verschillen beide zijden van mening. Moskou weet het geweld aan extreem-rechtse groepen die achter de Oekraïense regering staan, maar getuigen stellen, gesteund door videobeelden, dat de zaak uit de hand liep toen pro-Russische betogers in de aanval gingen. Omdat Rusland de regering in Kiev niet erkent, wil het ook niet met haar onderhandelen over een oplossing voor de crisis.

Volgens onbevestigde berichten uit de oostelijke stad Charkov zijn daar vrijdagavond bij de bestorming van een Oekraïens cultureel centrum gewonden gevallen, en mogelijk ook een dode.