Voorgoed dichtmetselen, dat vreselijke tunneltje

Tot de verkiezingen van woensdag doet nrc.next verslag van hete hangijzers // Lokale kwesties zeggen veel over de samenleving // Waarom doet Nieuwegein niks aan de overlast in het tunneltje?

Het Duikeendtunneltje in Nieuwegein, nu met hekken ervoor, werkte als een klankkast en moest dicht. Nu gaat hij weer open. Foto Jasper Juinen

Op weg naar het tunneltje wijst de buurtbewoner naar een woonhuis aan het park. „Hier is de heg in brand gestoken.” De buurtbewoner draait zich om, naar de zijmuur van een ander huis. „Hier zaten ze ’s ochtends voor schooltijd hun stuffies te roken. Stonk als de hel.” De bewoner neemt een paar stappen en wijst naar een erker verderop. „Daar hebben ze de ruiten eruit geschoten. Dubbel glas.”

Geen van de omwonenden van de Duikeendtunnel, een voetgangerstunnel in een parkje in Nieuwegein, bouwjaar 1980, wil met naam in de krant. Allemaal kennen ze het lot van Henk en Hetty de Jong, oudere bewoners aan de overkant van het park. ‘R.I.P. Henk’ stond er eens met krijt op de stoep.

Goed, Henk was ook geen makkelijke. Wijdbeens zat hij altijd met een biertje in de voortuin. En als de groep hangjongeren in de zitkuil voor zijn huis het te bont maakte, zei hij er wat van, regelmatig eindigend in gescheld, tot aan een vechtpartij in snackbar Sabina toe. Maar die vuurwerkbom in zijn achtertuin, op oudejaarsavond 2012, die verdiende hij niet. Twee maanden later was hij verhuisd. ‘Weggepest’, heette het in de landelijke media.

Ideaal voor dealen, seks en zuipen

Nieuwegein is een typische groeigemeente uit de jaren zeventig. Ruim opgezette wijken, veel groen. Om de kale nieuwbouw snel een vrolijker aanzicht te geven, koos de gemeente destijds voor snelgroeiende beplanting. Beplanting die maar bleef doorgroeien, bleek na dertig jaar. De gemeente wilde af van het intensieve, dure onderhoud en koos in 2006 voor minder groen. Tegelijk met het groen verdween ook de jongerenkeet midden in het park van de wijk Doorslag.

De problemen zijn toen verergerd. Want in hun zoektocht naar een schuilplaats bij regen ontdekte de hanggroep, zo’n twintig ‘jongens’ tussen de 15 en 45 jaar, een plek waar ze ongestoord konden doen wat ze wilden. De Duikeendtunnel, een doorgang onder de sneltramlijn naar Utrecht, bleek ideaal voor dealen, seks en comazuipen, zeggen omwonenden.

De politie zag niets. Ja, losgetrokken vuilnisbakken en lantaarnpalen, blikjes bier. Maar het tunneltje, verscholen in het groen, ligt buiten het bereik van surveillanceauto’s. En met twee uitgangen en iemand op de uitkijk was vluchten voor de jongens een eitje.

Omwonenden hadden last van het gehang in de tunnel. Het kale beton aan de binnenzijde fungeerde als klankkast. Kreten als ‘kutwijf’ en ‘kankerjood’ schoten zo via beide uitgangen richting de huizen met carport aan het park – oases voor bemiddelde gepensioneerden.

Met foto’s en geluidsopnames, stiekem gemaakt vanachter het glas van de bovenetages, overtuigden bewoners de gemeente ervan dat het zo echt niet langer kon. In november 2011 kwam er een tijdelijk samenscholingsverbod. De gemeente huurde een gespierde jongerenwerker uit de Bijlmer in en voor de Duikeendtunnel verschenen dubbele hekken. Het voetgangerstunneltje, toch al niet veel gebruikt, werd afgesloten voor onbepaalde tijd. De trambaan oversteken kon altijd nog bij de bewaakte overgang honderd meter verderop .

En toch stemde de raad tegen

De buurtbewoner loopt het park in. Het is stil. Vogels fluiten, in de vijver zwemt een eend. Geen jongere te bekennen. „De overlast is nu ook veel minder”, zegt de bewoner. De maatregelen hebben wellicht geholpen, ook zou de harde kern van de groep wat uiteen zijn gevallen. „Het gaat goed, maar voor hoelang?” De bewoner blijft staan voor de hekken van de Duikeendtunnel. De wietlucht die er ooit hing, heeft plaatsgemaakt voor de lucht van verse verf.

Voorgoed dichtmetselen, dat was wat de VVD-burgemeester en het bestuurscollege met het tunneltje wilden. En wat volgens een bewonersenquête ook de wens was van bewoners.

Maar tot ieders verrassing stemde de gemeenteraad, inclusief de VVD, met één stem verschil (16-17) tegen het voorstel. En dus wordt het budget dat was bestemd voor definitieve sluiting, 20.000 euro, nu gebruikt om het tunneltje te voorzien van een lik lichtgele verf, een antigraffiti-coating en betere verlichting. Straks is de Duikeendtunnel weer open.

De PvdA, tegen de opening, snapt er niets van. „In die tunnel gebeurde alles wat God verboden heeft”, zegt PvdA-raadslid Casper Langerak. „En er is bijna niemand die de tunnel mist. De gemeente heeft maar één klacht gehad over de sluiting, van iemand die de hond uitliet.” Net zo kwalijk vindt hij dat de uitslag van de bewonersenquête, een initiatief van het wijkplatform, wordt genegeerd. „Er is niet geluisterd naar wat bewoners willen.”

Gebeten hond is de VVD, die de stem van omwonenden bij de gemeenteraadsverkiezingen wel kan vergeten. „Uw stem wordt gewoon genegeerd”, schrijft een bewoner op internet. „De letter D in VVD staat voor ‘Dikke middelvinger’ tegenwoordig.”

Het onbegrip proeft ook VVD-raadslid Henk Jan Schat, die zelf vlak bij het tunneltje woont. „Bewoners zeggen: we voelen ons niet gehoord. Maar ze zijn wel gehoord. Alleen: er is anders besloten. Je krijgt niet altijd je zin.”

Kijk toch naar het algemene belang!

In de gemeenteraad zijn vier partijen vóór sluiting en vier tegen. Voor de tegenstanders speelt ook een principekwestie: die tunnel kan wel een weeffout in de openbare ruimte zijn, je kunt niet zomaar infrastructuur uit de openbare ruimte onttrekken omdat mensen overlast veroorzaken. Dat is buigen voor de probleemjongeren, vinden ze. Een snelweg, zegt een van de partijen, sluit je ook niet vanwege hardrijders.

De voorstanders van de sluiting voeren de verkeerde redenen aan, vindt VVD’er Henk Jan Schat. „Elke keer sommen ze weer de incidenten op. De scheldpartijen, de vervuiling, een meisje dat is misbruikt in de tunnel. Maar dat zijn zaken uit het verleden.” Schat begrijpt dat bewoners teleurgesteld zijn, maar hij vindt dat ze te veel redeneren vanuit zichzelf. „Probeer eens naar het algemene belang te kijken.”

En het verwijt dat de VVD niet naar de burger luistert? „Onzin”, zegt Schat. „Die bewonersenquête is verstuurd naar tweehonderd adressen. Nou, ik woon tweehonderd meter van het tunneltje en ik heb hem niet gekregen.”

Van de 200 enquêtes kwamen er 93 – anoniem – terug: 67 vóór sluiting en 26 tegen. Schat vermoedt dat vooral de oudere bewoners hebben gereageerd. „Die zijn voor sluiting, ja. Maar ouders met kinderen dan, die de oversteek verderop te onveilig vinden? Die zijn niet gehoord.”

Bij het hekwerk voor de Duikeendtunnel wijst de anonieme buurtbewoner naar de grond. Glassplinters. De bewoner vreest voor de aankomende zomer. „Ik heb al jongeren zien kijken, of het tunneltje weer open is.”

    • Freek Schravesande