Travailler tot je erbij neervalt

Een jaar geleden vond Ilma Choffel haar man in de badkamer: hij had zelfmoord gepleegd // Hij had een burn-out, maar zijn bazen lieten hem niet met rust // Een burn-out is not done in Frankrijk

Doktoren in Frankrijk fingeerden vorige maand zelfmoord om het probleem van burn-out op de kaart te zetten. Foto AFP

Nooit was hij ziek, maar na een paar maanden als directeur interne communicatie op het hoofdkantoor van La Poste in Parijs, werd het oud-journalist Nicolas Choffel te veel. „Hij hield van zijn werk en hij had altijd een groot verantwoordelijkheidsgevoel”, zegt zijn Nederlandse vrouw Ilma Choffel-De Witte aan de eettafel in de Parijse voorstad Fontenay. „Zelfs toen hij met een burn-out thuis zat, werd hem geen rust gegund.”

Ze vond hem ruim een jaar geleden in de badkamer. Hij had een eind aan zijn leven gemaakt – 51 jaar oud, vader van een dochter van 19. Zijn iPhone, waarop zijn bazen nog dagelijks belden, lag in de hoek.

De zelfmoord van Choffel staat niet op zichzelf. Sinds 2008 deden bij de Franse posterijen volgens schattingen van de vakbonden CGT en SUD meer dan 200 personeelsleden hetzelfde: bodes in de provincie, loketbediendes, bankmedewerkers en hoger kader, zoals Choffel.

Ligt het aan de post?

Maar terwijl een golf zelfmoorden bij France Telecom in 2008 en 2009, toen daar 35 werknemers een eind aan hun leven maakten, in de media breed werd uitgemeten, spelen de problemen bij La Poste zich goeddeels onder de radar af.

In 2010 nog verklaarde La Poste dat geen van de suïcides een relatie met het bedrijf kon hebben. Maar nadat twee medewerkers in 2012 berichten achterlieten, waarin ze hun wanhoopsdaad direct koppelden aan de werksfeer, liet bestuursvoorzitter Jean-Paul Bailly (die vorig jaar onder onduidelijke omstandigheden vervroegd opstapte) door ex-vakbondsleider Jean Kaspar een onderzoek doen.

Daaruit kwam naar voren dat het ziekteverzuim bij het bedrijf door de verhoogde werkdruk na vele reorganisaties schrikbarend omhoog was gegaan. La Poste zegt dat verbeteringen zijn doorgevoerd, maar de zelfdodingen gingen door. In januari was het weer raak in de Parijse banlieue.

„Het is moeilijk te zeggen of alle gevallen rechtstreeks samenhangen met het werk”, zegt Alain Le Corre van vakbond CGT voorzichtig. Het Franse zelfmoordcijfer ligt met meer dan 15 gevallen op 100.000 inwoners sowieso tweemaal hoger dan gemiddeld in Europa. En met bijna een kwart miljoen employés is La Poste na de staat de grootste Franse werkgever. „Maar ik denk echt dat de meeste gevallen werkgerelateerd zijn”, zegt Le Corre.

Voor Choffel ligt dat inmiddels vast. De Franse arbeidsinspectie rapporteerde afgelopen najaar dat zijn overlijden als ‘bedrijfsongeval’ gezien moet worden: Choffel werd geacht werk voor twee te verzetten en door ‘autoritair management’ was de sfeer verziekt. Het politieonderzoek loopt nog steeds. Een extern rapport, dat vorige maand naar buiten kwam, over een ander geval in 2012 in het noordelijke plaatsje La Fère, sprak van een ‘alarmerende situatie’ bij La Poste en ‘psychisch lijden’ door grote stress.

„Terwijl iedereen denkt dat Fransen met een werkweek van 35 uur nauwelijks werken, is onze arbeidsproductiviteit paradoxaal genoeg een van de hoogste in Europa”, vervolgt Le Corre. Soms iets te hoog, vindt hij. „De druk bij La Poste is door alle veranderingen voor velen onhoudbaar geworden.” 80.000 banen zijn in tien jaar geschrapt, het bedrijf probeert in een tijd van internet zichzelf opnieuw uit te vinden.

Fransen werken hard, blijkt

De overeenkomsten tussen La Poste en France Telecom (waarvan de voormalige directie vervolgd wordt) zijn groot, volgens journalist Sébastien Fontenelle, die onlangs het boek Poste stressante publiceerde. Twee voormalige staatsbedrijven, waarvan de één (Telecom) bijna geheel geprivatiseerd is en de ander (La Poste) geliberaliseerd werd. „Bij die bedrijven werken mensen die echt kozen voor publieke dienstverlening en daarin geloven. De logica van rendement en geld verdienen is niet de hunne.”

Dat lag bij Choffel wat anders. Hij werkte als journalist bij onder andere Le Figaro voordat hij tien jaar terug tot de top van het postbedrijf toetrad. Volgens zijn weduwe, een voormalige actrice die al vele jaren in Frankrijk woont, is het echte probleem de Franse werkcultuur, die „veel hiërarchischer en individualistischer is dan in Nederland” en waarin voor burn-outs „geen plaats” is.

Sinds het overlijden van haar man is ze met haar dochter via Franse media een campagne begonnen om burn-out bespreekbaar te maken. In vloeiend Frans (met een onmiskenbaar Rotterdams accent) vertelde ze haar verhaal op alle radio- en televisiezenders. Met succes heeft ze het ministerie van Arbeid er nu van overtuigd een werkgroep in te stellen naar burn-out.

„Als je overspannen bent, dan krijg je hier antidepressiva, terwijl die het probleem vaak alleen maar vergroten. Toen mijn man zich ziek meldde, was hij bang dat dat het eind van zijn carrière zou zijn. Hij had al een jaar geen vakantie genomen, werkte dag en nacht. Zelfs toen hij onwel was geworden op kantoor en ziek thuis zat, ontving hij nog vijftig e-mails per dag die urgent beantwoord moesten worden”, zegt ze. „Mijn man heeft zich doodgewerkt waar ze bijstonden.”