Telelenzen, grove korrel en kunstlicht

In het Franse Metz is een grote tentoonstelling over paparazzi // Correspondent Peter Vermaas ging kijken

Mazarine Pingeot was boos. „Tegenwoordig plaatsen we paparazzi in het middelpunt, er worden tentoonstellingen aan ze gewijd, alsof het kunstenaars zouden zijn. Maar men kan zich niet voorstellen welke schade hun foto’s aanrichten”, zei ze in een zondagskrant.

De dochter van François Mitterrand kan het weten. Twintig jaar terug maakte fotograaf Sébastien Valiela een eind aan haar anonieme leven. Op de cover van Paris Match verscheen zijn korrelige plaatje van Mazarine aan de zijde van haar vader, de Franse president. Hij had haar door de staat gefinancierde bestaan lang geheim weten te houden, tot dat ene plaatje voor het Parijse etablissement Le Divellec. En dat hangt nu dus in het museum.

De rij is lang als ik me op een doordeweekse dag naar het Centre Pompidou in Metz begeef. Wat opvalt: het is geen doorsnee museumpubliek dat wacht om binnen te komen voor ‘Paparazzi! Photographes, stars et artistes’. Opgeschoten jongeren, gezinnen en luidruchtige vriendinnen-van-middelbare-leeftijd stuwen de bezoekcijfers van het verliesgevende provinciefiliaal eindelijk weer eens omhoog.

Fulltime jagen op ‘peoples’

De vorige maand geopende tentoonstelling met ruim 600 beelden van, over en geïnspireerd op paparazzi had ook niet actueler kunnen zijn. Dezelfde Valiela, met veel werk aanwezig, sloeg in januari in boulevardblad Closer toe met de beelden van de avondlijke scooterritjes van François Hollande. ‘Le paparazzi de la République’ noemen ze hem nu. Hij is een van de weinige fotografen in Frankrijk die fulltime jagen op ‘peoples’, Frans Engels voor sterren. Hij is de beste en wil dat weten. In vele interviews vergeleek hij de slappe beveiliging van Hollande met die van Mitterrand. „Het is crimineel en toch loopt deze fotograaf te pronken”, fulmineerde Pingeot.

Daar denkt de hoogblonde Delphine uit Nancy genuanceerder over. „De burger heeft het recht te weten wat de president in zijn vrije tijd doet”, vertelt ze als we in processie langs wazige oude beelden van Anita Ekberg, Jackie Onassis en Lady Di schuifelen. „Persoonlijk heb ik veel meer sympathie voor Hollande gekregen.” Het werd tijd, vindt haar vriendin, dat een nationaal museum „kunst ophangt waar gewone mensen plezier aan beleven”.

Het is een misverstand dat Fransen niet in het privéleven van hun politici geïnteresseerd zouden zijn. Het zijn vooral politici die niet geïnteresseerd zijn in het privéleven van politici. Zij procederen, meestal zonder succes.

De Fransen laten zich bij verkiezingen niet leiden door de zeden van de politieke klasse, maar ze verslinden het nieuws over affaires en ander familieleed. Closer verdubbelde de oplage door de foto’s van Hollande, net als Paris Match eerder in 1994. De politicus als mens verkoopt.

Wc-rollen

Al in 2007 drukte een roddelblad een foto af van François Hollande met een gezinsverpakking wc-rollen op de parkeerplaats van een supermarkt. In 2006 haalden beelden van presidentskandidaat Ségolène Royal in zwemtenue de bladen. ‘Bling-bling president’ Nicolas Sarkozy en zijn Carla Bruni waren een goudmijn.

Maar is het kunst? Valiela was zelf nog het meest verbaasd dat zijn werk het museum haalde. „Je hoort vaak zeggen dat we vage, onscherpe en lelijke foto’s maken”, zegt hij op een filmpje in een van de zalen. En dat maken ze eigenlijk ook. Er bestaat volgens conservator Clément Chéroux sinds Fellini’s La dolce vita ook niet zozeer een paparazzikunst als wel een „paparazzi-esthetiek” die door telelenzen, de grove korrel en flitslicht direct herkenbaar is en veel kunstenaars heeft geïnspireerd. Die beeldtaal probeert hij in zijn museum van alle kanten „als maatschappelijk fenomeen” te belichten, ook met werk van bijvoorbeeld Andy Warhol en Cindy Sherman. „Wij kiezen geen partij voor de paparazzi of de sterren”, verdedigde Chéroux zich in Le Monde. Daar kan Mazarine Pingeot het mee doen.

    • Peter Vermaas