Nieuws is wat de laatste tien jaar niet in de krant stond

‘Episch’, heet het filmpje op YouTube. Een slordige 6,28 minuten verwoestende cultuurkritiek is in flitsende tijden inderdaad een epos. Het was dus een lange zit, maar hij was het waard – de tirade van alleswatcher R. van der Gijp tegen de verwording van de literaire cultuur in Nederland. Van der Gijp beschreef hoe Nederlandse schrijvers op het Boekenbal uitsluitend op camera’s gericht zijn. Met hogere cultuur heeft het niets meer te maken, zag je hem denken. Twee uur lang wurmen ze zich achter de filmploeg van een lokale televisiezender aan in de hoop een glimp van zichzelf in de ether te krijgen. Van der Gijp demonstreerde wat het allerhoogste is voor een literator: dat televisiepresentator Matthijs van Nieuwkerk je in het voorbijgaan een klapje op de schouder geeft. Kees Fens is dood, iemand moest het zeggen. Al had Fens zijn analyse wellicht niet geïllustreerd met een hypothese over de uitwerking van het hysterische enthousiasme van Van Nieuwkerk op de auteur van het Boekenweekgeschenk: „Hij zat daar met zó’n paal!”

Inderdaad, alles draait om publiciteit, het is zaak om een plaatsje in de newscycle te bemachtigen, zie het schouderklopje. Iedereen die een biografie schrijft, krijgt doorlopend de vraag: „Staat er nieuws in?” Nieuws betekent in dit geval: iets wat de afgelopen tien jaar niet in de krant heeft gestaan.

Een boek moet nieuws zijn, anders telt het niet. Dat heeft vreemde gevolgen, zoals blijkt uit het rumoer rondom Jolande Withuis’ boekje Juliana’s vergeten oorlog. Eerst dit: Withuis is een voortreffelijk historica, ik zou de kluisdeuren van het Koninklijk Huisarchief persoonlijk voor haar willen openbreken, zodat haar aanstaande Juliana-biografie nog beter wordt. En het verhaal is interessant (zie de recensie op pagina 11).

Maar de vernieuwsing van het boekje is curieus. Het ‘nieuws’ van Withuis: Juliana was in de oorlog méér dan een breiende huisvrouw; ze maakte talloze beroepsmatige reizen door de vrije wereld. Ah! Een mythe doorgeprikt! Maar bestaat die mythe wel? Ik wist van niks. Huisvrouw in Canada zou ook een hoogst merkwaardige tijdsbesteding zijn voor een bijna-koningin. Ik heb het nooit ergens gelezen. Niet in de necrologieën die na Juliana’s dood verschenen, niet in het anderhalve boekje dat ik eerder over haar las – en dat in de krant werd besproken. Terwijl je dáár toch het huidige beeld van Juliana (if any) zou moeten aantreffen. De moederkloekthese die hier wordt doorgeprikt, is eerst zorgvuldig opgeblazen. Dat is zonde van de geschiedschrijving.

Een tip uit de oude doos: wie wil zien hoe ten tijde van Juliana landspolitiek en publieke huiselijkheid samenkomen (net als nu), leze Haar werk ging door van Riek Marsman uit 1948. De politieke activiteiten van Juliana staan er zeer royaal in beschreven, geïllustreerd met foto’s van prinses Beatrix in bad. Er staat geen nieuws in. Het is episch.