Kunst in de sauna

Naakt in Noord is een wekelijks saunafestival in Amsterdam // Er zijn optredens bij het kampvuur, of in de sauna zelf // „Misschien durf ik het de volgende keer wel zonder handdoek.”

De jonge schrijfster oogt een beetje zenuwachtig. Het zweet stroomt over haar gezicht terwijl ze haar verhaal voordraagt. Af een toe valt er een druppel op het A4’tje dat ze in haar hand houdt. Niet verwonderlijk, de temperatuur ligt rond de 100 graden Celsius en haar publiek – vier mannen van tussen de 30 en de 50 jaar – is spiernaakt. Zelf draagt ze een handdoek om haar bovenlichaam. „Het is mijn eerste saunaoptreden”, zegt ze met een verlegen glimlach. „Misschien durf ik het de volgende keer wel zonder handdoek.”

Helena Hoogenkamp (27) verzorgt op deze zaterdagavond het eerste optreden van Naakt in Noord, een wekelijks minifestival in café De Ruimte in Amsterdam-Noord. Of eigenlijk: in de tuin van café De Ruimte. Daar staat sinds midden januari een tot sauna omgebouwde schaftkeet. Voor 5 euro kunnen de bezoekers een avond lang verschillende, korte optredens bijwonen. In de sauna, in het café of bij het kampvuur in de tuin. Dresscode: slippers en een badjas of – in de sauna – naakt. Een garage met loungemuziek op de achtergrond fungeert als kleedruimte.

„Het was wel even wennen”, vertelt Hoogenkamp, als ze na haar optreden met een biertje in de hand bij het kampvuur zit. Ze studeert Writing for Performance aan de Hogeschool van de Kunsten Utrecht en treedt regelmatig op, maar nooit eerder voor een naakt publiek. „De toeschouwers komen heel dichtbij. We voelen dezelfde hitte. Dat verbindt”, zegt Hoogenkamp. „Bovendien vinden zij het net zo spannend. Het is een beetje alsof iedereen optreedt.”

Niet alleen de sfeer, ook het optreden zelf was anders dan normaal. „Ik kon geen lange zinnen maken, dat was te vermoeiend. En ik heb expres korte verhalen gekozen die ook inhoudelijk niet te ingewikkeld zijn.” Het brein werkt in de sauna toch anders, zegt ook bezoeker Peter (49), die om privacyredenen niet met zijn achternaam in de krant wil. „Je hebt een heel evenwichtig gevoel, je velt geen oordeel, maar laat het gewoon op je afkomen.”

Dat is precies het effect waar initiatiefnemer Sander Jaakke (35) op had gehoopt. Zijn theorie: in de ontspannen saunasfeer sta je meer open voor alle soorten van kunst. Het idee voor een mobiele sauna met een cultureel programma kreeg de fysiotherapeut een aantal jaar geleden op een klein festival. „Ik zat samen met een vriend in een zelfgebouwde hottub. We keken over het weiland en dachten: eigenlijk zou je een sauna moeten hebben die je overal mee naartoe kunt nemen. En hoe geweldig zou het zijn als er dan ook nog eens iemand zachtjes een gedicht voordraagt.”

Jaakke kocht een tweedehands schaftkeet die hij tot sauna ombouwde. „Ik had geen idee hoe het moest, maar uiteindelijk is het goed gelukt.'' Tevreden kijkt hij naar de met kerstverlichting versierde bouwkeet. Af en toe stappen naakte mensen naar buiten, dampend in de koude avondlucht. Ze lopen naar de douche of dompelen zich met vertrokken gezichten onder in een ton met ijskoud water.

Jaakke en een aantal andere sauna-eigenaren organiseerden het afgelopen jaar twee keer het festival De Saunakaravaan, maar hij zocht nog een permanente plek voor zijn stoombad. Via via kwam hij terecht bij café De Ruimte.

„Het sluit goed aan op ons concept”, zegt café-eigenaar Robert van 't Veld (30). Samen met mede-eigenaar Bart Verbunt (30) runt hij sinds augustus vorig jaar het café in Noord. Vrijwel iedere avond is er een programma: films, eten, pingpong, muziek of lezingen. „We willen toegankelijke cultuur bieden en de afstand tussen maker en publiek verkleinen”, zegt Van ‘t Veld.

En Naakt in Noord is zo kleinschalig dat je wel móet reageren op de artiesten, zegt Verbunt. De sauna past daar goed bij. „Dat maakt het ongewoon en spannend. Het doorbreekt de anonimiteit die je vaak hebt in de kroeg of bij een concert.”

Het is deze informele sfeer die saunabezoeker Peter zo waardeert, zegt hij bij het kampvuur. Naast hem voeren drie jonge vrouwen een levendige discussie in het Spaans. Volgens Peter zijn normale sauna’s vaak te duur en ‘quasi chique’. „Met veel chroom zodat het heel wat lijkt. Maar de sfeer is er meestal een tikkeltje plat.” Naakt in Noord vindt hij persoonlijker, ‘knusser’. „En de sauna is uitstekend, met een echte Finse saunakachel. Het hoeft allemaal niet zo opgetuigd.”

    • Steffi Weber