Een apart tv-kanaal om de Blade Runner te volgen

Na twee weken is er in de rechtszaal nog geen hard bewijs voor moord.

Oscar Pistorius, eerder deze week in de rechtszaal in Pretoria. Hij moest overgeven toen een schouwarts de schotwonden beschreef van zijn slachtoffer. Foto AFP

Schoot paralympisch kampioen Oscar Pistorius zijn vriendin Reeva Steenkamp vorig jaar op Valentijnsdag met voorbedachten rade dood, of dacht hij werkelijk dat een inbreker zich had opgesloten in zijn badkamer? Sinds vorige week maandag de rechtszaak tegen hem begon, domineert de vraag niet alleen de voorpagina’s en de avondjournaals in Zuid-Afrika. Satellietaanbieder DSTV richtte een apart kanaal in voor de zaak zodat heel Afrika de getuigenissen van forensisch specialisten, en andere getuigen 24 uur per dag kan volgen. Zelfs in de ministerskamers in buurland Zimbabwe, is het tv-kanaal ingeschakeld.

Dit is het beeld dat na twee weken van verhoor overheerst. Ondanks het half dozijn getuigen dat aanklager Gerrie Nel inmiddels heeft opgeroepen, niet eenmaal wist hij onomstotelijk bewijs op tafel te leggen dat Pistorius’ lezing van een fatale vergissing ondermijnt. Het imago dat in de afgelopen weken de grootste averij opliep, is niet dat van de sportheld die met vier schoten op een dichte badkamerdeur zijn geliefde vermoordde en de getuigenissen deze week kokhalzend aanhoorde, maar dat van de Zuid-Afrikaanse politie die de zaak onderzoekt.

De plaats delict blijkt in de dagen en weken die volgden op het schietincident niet alleen meerdere malen ‘vervuild’ door onzorgvuldige rechercheurs. De inmiddels teruggetreden agent Hilton Botha banjerde met onbeschermde schoenen over de badkamervloer. Bewijsmateriaal verdween. Pistorius’ advocaat Barry Roux had er zichtbaar plezier in keer op keer te herhalen dat agenten een aantal peperdure horloges van de verdachte ontvreemdden. De horloges zijn nog altijd spoorloos.

Advocaat Roux liet weinig heel van de getuigenis van forensisch expert Gerhard Vermeulen, die de badkamerdeur onderzocht die door Pistorius met een cricket-bat werd opengebroken nadat hij de vier schoten had gelost. Vermeulen kwam tot de opmerkelijke these dat Pistorius die handeling moet hebben verricht zonder zijn protheses aan. Hij las dit af aan de hoogte waarop het slaghout de deur geraakt had, precies 153 cm boven de grond. Had Pistorius zijn protheses aan gehad, dan had hij de deur ruim 30 cm hoger geraakt, betoogde de forensisch expert.

Het openbaar ministerie was er vorig jaar nog van overtuigd dat Pistorius zijn protheses aanhad toen hij de vier schoten afvuurde, en die niet pas had aangedaan toen hij de badkamerdeur probeerde open te breken nadat hij zijn vergissing had ingezien, zoals hij zelf beweerde. De ommezwaai in het denken van het openbaar ministerie bleef onverklaard, maar werd zorgvuldig onderuit gehaald door de verdediging. Had de forensisch expert eigenlijk geprobeerd de deur van een grotere afstand te raken met het slaghout? Had de forensisch expert het spoor op de badkamerdeur onderzocht dat veel leek op een schop van een van Pistorius’ protheses? Had de forensisch expert überhaupt de mogelijkheid onderzocht dat Pistorius de waarheid sprak? Niet echt, zei Vermeulen. Hij had Pistorius’ verklaring slechts vluchtig doorgebladerd, gaf hij toe.

Het openbaar ministerie liet getuigen aanrukken die de roekeloosheid van Pistorius onderstreepten. Zijn vriend Darren Fresco getuigde over een dodemansrit waarbij Pistorius meer dan 260 kilometer per uur zou hebben gereden en zijn pistool door het open dak van de auto zou hebben afgevuurd. Maar een foto van de politiecamera toonde onweerlegbaar aan dat niet Pistorius, maar Fresco zelf reed. „Oh ja”, stotterde Fresco, „dat zou ook kunnen.”

Eerder wist advocaat Roux ook de getuigenissen in twijfel te trekken van twee buren die beweerden geschreeuw te hebben gehoord en pas daarna de pistoolschoten. Hoe wisten de buren zeker dat ze niet de klappen hadden gehoord van het cricketbat waarmee Pistorius de badkamerdeur openbrak? Hadden ze niet het geschreeuw gehoord van Pistorius zelf? De getuigenis van een andere buurman, arts Johan Stipp, hielp het openbaar ministerie ook niet. Hij getuigde dat hij minuten nadat hij de schoten hoorde, naar het huis van Pistorius rende waar hij de paralympisch kampioen gebogen over het ontzielde lijf van Steenkamp vond, en herhaaldelijk hoorde zeggen: „Ik dacht dat ze een inbreker was”.

Na twee weken zit Zuid-Afrika plots met aanzienlijk meer twijfel dan een jaar geleden, toen het nieuws over de dood van Reeva Steenkamp naar buiten kwam. In een gebouw niet ver van de rechtszaal in Pretoria hoorde een onderzoekscommissie deze week dat politieagenten twee jaar geleden het vuur openden op stakende mijnwerkers in Marikana, die nota bene hun handen in de lucht staken om zich over te geven aan de politie. De advocaten van de nabestaanden van de 34 mijnwerkers die in Marikana stierven, willen de dienstdoende politiecommissaris van die dag aanklagen voor moord met voorbedachten rade.

Maar voor het onderzoek naar Marikana is geen satellietkanaal vrijgemaakt. Er was nauwelijks iemand die het hoorde.

    • Bram Vermeulen