Als kind al bezig met politiek

Deze jonge politicus kan met D66 een historische overwinning op de PvdA boeken.

Jan Paternotte houdt van het politieke spel, klinkt overal. Foto Roger cremers

Dagenlang condooms uitdelen. Zo begint in 2006 de politieke carrière van Jan Paternotte in Amsterdam. In een jacht op de ‘maagdelijke kiezer’ bezoekt hij met dit campagnemateriaal alle denkbare studentenplekken in de stad. Met resultaat: hij wordt – nog maar 22 jaar oud en student politicologie – duo-raadslid.

Het is het begin van een bliksemcarrière in de politiek. Acht jaar later heeft Paternotte (30) het geschopt tot lijsttrekker van de Amsterdamse D66. Zijn partij is in de laatste peilingen de grootste partij in Amsterdam. D66 moet dus de raadsverkiezingen winnen. En dat niet alleen: de partij moet meebesturen en verantwoordelijkheid dragen. Ed van Thijn, oud-burgemeester van Amsterdam (PvdA), zei gisteren in deze krant dat hij zich zorgen maakt om de bestuurskracht van D66: „Kijkend naar het verleden zeg ik: grote bestuurstalenten waren het niet.”

D66 had na de vorige raadsverkiezingen al de kans mee te besturen, maar het eindigde in een catastrofe. D66 overspeelde zijn hand in de onderhandelingen door te eisen dat Asscher vertrekkend burgemeester Cohen niet zou waarnemen. D66-fractieleider Ageeth Telleman trad af en politiek talent Paternotte, de jongste van de zevenkoppige fractie, nam het in 2011 over.

Paternottes keuze voor de politiek kwam voor niemand in zijn omgeving als een verrassing. Hij volgde op tienjarige leeftijd de verkiezingsuitslagen op televisie. „Als kind al wilde hij overal wat vanaf weten, net als zijn vader. Die oefende met Jan op historische en geografische feitjes”, zegt zijn moeder Arga Paternotte. Paternotte, de jongste van drie kinderen, was vroeg zelfstandig omdat zijn gehandicapte broer extra aandacht vroeg. Zijn moeder was betrokken bij oudervereniging Balans, zijn – gepensioneerde – vader was directeur Sociale Zaken bij Douwe Egberts.

Politiek dier

Vrienden en familie omschrijven Paternotte als „een politiek dier”. Hij werd lid van D66 toen hij vijftien jaar oud was. Op het Christelijk Gymnasium Utrecht stond hij bekend als fervent debater. „Jan was tijdens de lessen veel aan het woord”, zegt zijn oud-leraar maatschappijleer Sipko Veeneman. „Maar hij kon ook goed luisteren en argumenteren. Hij was goed op de hoogte van maatschappelijke ontwikkelingen en had een duidelijke eigen mening. Hij was het type leerling dat zijn cijfer omhoog wist te praten.”

De praatgrage Paternotte was voorzitter van de leerlingenraad en zat als afgevaardigde in de medezeggenschapsraad. Hij zocht de serieuze leerlingen op. „In de pauze wilde Jan altijd de televisiequiz Ik weet het beter naspelen”, vertelt jeugdvriend Pieter Vader. Zijn liefde voor feitjes en quizzen leverde hem tijdens zijn studententijd een prijs op van 64.000 euro toen hij meedeed aan de tv-quiz Lotto Weekend Miljonairs.

Paternotte verhuisde na zijn eindexamen van het rijke, rustige Groenekan meteen naar bruisend Amsterdam. De stad die hij was gaan liefhebben door vele bezoekjes aan zijn zus die daar al woonde. Zij nam hem mee naar het theater en concerten. Jaren later zou hij als raadslid strijden tegen kunst- en cultuurbezuinigingen. Nog iets wat hem aan Amsterdam bevalt: vrijheid en tolerantie. „Hij vindt het belangrijk dat individuen hun leven kunnen inrichten zoals zij dat willen”, zegt vriend Vader.

Hij houdt van het politieke spel, zeggen alle ondervraagden over Paternottes drive. „Hij is een knap debater”, zegt CDA-raadslid Marijke Shahsavari die het in de gemeenteraad regelmatig tegen hem opneemt. „Hij is creatief met woorden en termen, waardoor hij ontspannen en grappig overkomt. Ondertussen heeft hij toch een serieuze boodschap. Ik kan het wel hebben dat hij ons cultuurbarbaren noemt.”

Paternottes debatteerstijl lijkt bij burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA) minder in de smaak te vallen. Scherpe opmerkingen van Paternotte in de raad over camera’s of het prostitutiebeleid leverde regelmatig botsingen op tussen de twee. „Paternotte moest eerst maar eens zijn studie afmaken, antwoordde de burgemeester een keer geïrriteerd”, vertelt Shahsavari.

Critici vinden Paternotte geen begenadigd speecher. Maar D66-senator Roger van Boxtel constateert vooruitgang van Paternotte op dit vlak. „Jan sprak vorige maand nog op een D66-congres in Amsterdam voor ruim duizend man. Dat was een bevlogen toespraak. Hij deed dat heel goed. Veel overtuigender dan twee jaar geleden, bijvoorbeeld. Hij groeit dus nog steeds.”

Trouwen in Vegas

Ook privé is politiek alom aanwezig. Zijn vrouw Lise-Lotte Kerkhof (31), antropologe en voormalig basisschoollerares, met wie hij in Las Vegas trouwde, was D66-raadslid in Leiden. Ze offerde haar raadswerk op om in Amsterdam samen te gaan wonen. „Jan heeft veel steun aan Lise-Lotte. Ook inhoudelijk. Ze weet veel van onderwijs en zorg en helpt hem soms bij de voorbereiding van debatten”, zegt Arga Paternotte.

In 2010 lonkte Den Haag. D66-leider Alexander Pechtold zette hem op de lijst voor de Tweede Kamer, op plaats twaalf. Wel op één voorwaarde: eeuwige student Paternotte moest wel eerst afstuderen in de politicologie. Met dat diploma kwam het goed, met het Kamerlidmaatschap niet. D66 haalde niet genoeg zetels. Paternotte bleef in Amsterdam, maar twijfelde nooit aan zijn partijkeuze. „Vrienden grapten dat Jan maar beter kon uitkijken naar een andere partij. Maar dat wilde hij niet. Hij vindt D66 de enige partij die bij hem past”, zegt zijn moeder.

Toch ambieerde hij korte tijd ook een journalistieke carrière. Zijn droom: correspondent zijn in Amerika. Zijn uitgebreide kennis van de Amerikaanse politiek leverde hem in 2009 een stageplek op in New York bij de Amerika-correspondent van RTL Nieuws Erik Mouthaan. Maar die bemerkte dat Paternottes interesse meer bij de politiek lag dan bij de journalistiek. Dat vond ook de toelatingscommissie van de masteropleiding Journalistiek & Media van de Universiteit van Amsterdam, die hem afwees.

Sinds 2012 werkt Paternotte bij het Amsterdamse adviesbureau &MAES als consultant public affairs en gespreksleider. Het is zijn eerste echte baan buiten de politiek. Dat, gecombineerd met zijn jonge leeftijd, zou hem volgens critici nu nog ongeschikt maken als wethouder. Hijzelf wil fractieleider blijven, maar „sluit niets uit”. Raadslid Shahsavari vindt de portefeuillekeuze bepalend in dezen. „Financiën raad ik af, daar heeft hij niet genoeg verstand van. Iets anders zou wel kunnen – hij leert snel.”