Extreem heldere HR 5171 A is een stellaire Hummer

Een extreem heldere ster op bijna 12.000 lichtjaar van de aarde is tweemaal zo groot als tot nu toe werd vermoed. Met zijn recent gemeten middellijn van ongeveer 1,8 miljard kilometer schaart ‘HR 5171 A’ zich onder de allergrootste sterren – volgens de Europese astronomische organisatie ESO zit hij zelfs bij de eerste tien. Maar omdat de onzekerheden in de gemeten afmetingen van die sterren nogal groot zijn, is dat niet helemaal duidelijk. Resultaten van internationaal onderzoek aan de ster, waarbij onder anderen de Nederlanders Arnout van Genderen en René Oudmaijer betrokken zijn, verschijnen binnenkort in het tijdschrift Astronomy & Astrophysics.

De astronomen hebben niet alleen gekeken naar de omvang van HR 5171 A, maar ook naar zijn helderheid – die is namelijk enigszins veranderlijk. Vermoed werd dat dat kwam doordat de enorme ster een kleinere ster als begeleider heeft, en de nieuwe analyse van gegevens die de afgelopen dertig jaar zijn verzameld bevestigt dat idee. De onderlinge afstand tussen de twee sterren is zo gering, dat ze elkaar bijna raken. Mogelijk stroomt er zelfs materie van de grote naar de kleine ster.

HR 5171 A is een zogeheten gele hyperreus. Het woord ‘geel’ verwijst hier naar zijn oppervlaktetemperatuur, die vergelijkbaar is met die van onze zon – ook een gele ster, maar dan 1.300 keer zo klein. Gele hyperreuzen zijn uitermate schaars. In onze Melkweg, die enkele honderden miljarden sterren telt, zijn er tot nu toe pas een stuk of tien ontdekt.

Dat komt doordat sterren als HR 5171 A, die ongeveer 35 keer zoveel massa heeft als onze zon, naar kosmische maatstaven maar kort bestaan. Zware sterren bevatten weliswaar enorm veel ‘brandstof’, maar jagen die er in luttele miljoenen jaren doorheen. Modelberekeningen laten zien dat deze ‘stellaire Hummers’ maar een paar duizend jaar zo geel en opgezwollen zijn als HR 5171 A.

De omvang van de ster is vastgesteld met een techniek waarbij informatie van een aantal telescopen wordt samengevoegd – in dit geval vier Europese telescopen op een bergtop in het noorden van Chili.

    • Eddy Echternach