Het Kremlin noemt Oekraïners steeds fascisten. Waarom?

‘Nazi’ Bandera bleef tegen de Sovjet-Unie strijden voor een zelfstandig Oekraïne.

Het Oekraïense schrikbeeld van Rusland heeft een gezicht: de ‘tronie’ van Stepan Bandera. Vanaf het begin van de protestbeweging op de Maidan in Kiev zond de Russische (staats)televisie documentaires uit over deze fascistoïde nationalist die in Oekraïne wordt vereerd én gehaat.

Sinds de val van Viktor Janoekovitsj spreken president Vladimir Poetin en zijn medestanders consequent over een „gewelddadige machtsgreep van nazi’s” in Kiev. Justitie in Rusland heeft zelfs een arrestatiebevel uitgevaardigd jegens Dmitri Jarosj, leider van de Rechtse Sector die met zijn straattroepen een serieuze rol heeft gespeeld bij het verzet tegen ancien regime. Jarosj afficheert zich als anti- Russisch en anti-Europees. Rechtse Sector is tegen “totalitair liberalisme”.

Jarosj is exponent van de hedendaagse banderovtsi¸ zoals volgelingen van Bandera heten. Bandera (1909-1959) werd op 20-jarige leeftijd actief in de Organisatie van Oekraïense Nationalisten (OUN) die zich tegen de Poolse overheersing keerde. Na de moord op leider Jevgen Konovalov, in 1938 op de Coolsingel in Rotterdam gedood door een geheim agent van de Sovjet-Unie, werd hij de leider en radicaliseerde de beweging in fascistische richting. In 1941 stonden nationalisten met brood en zout langs de weg toen de Wehrmacht binnentrok. Hitler schoof Bandera snel terzijde. Maar de nazi’s zagen er niet tegenop de banderovtsi vuil werk te laten opknappen in de vernietigingskampen of tegen de Polen. Hun antisemitisme kwam van pas.

Na de Duitse capitulatie in 1945, toen West-Oekraïne wederom bij de Sovjet-Unie werd gevoegd, bleven banderovtsi gewapenderhand verzet bieden. Pas in de tweede helft van de jaren ’50 slaagde Moskou er in het westen te pacificeren. Maar de nagedachtenis van Bandera kon Moskou niet aan. Dat heeft te maken met de onwil in de Sovjet-Unie om open met de oorlog om te gaan. Die geschiedenis was louter een verhaal van helden en schurken, niet van meelopers en burgers. In deze historiografie kon Bandera een held worden.

De electorale macht van Bandera, is niet goed vast te stellen. De partij die het dichtst bij komt, de partij Svoboda (vrijheid) van de nationalist Tjagnibok die een bewonderaar is van Le Pen in Frankrijk, haalde bij de parlementsverkiezingen in 2012 iets meer dan 10 procent. Svoboda was kleiner dan de partijen van president Janoekovitsj, ex-premier Timosjenko, topbokser Klitsjko en ook de communisten.

    • Hubert Smeets