Heeft er nou niemand een teken van leven opgevangen?

Zaterdagnacht viel het contact met een vlucht van Malaysia Airlines plotseling weg // Gisteravond leken er wrakstukken gevonden // Hoe kan een vliegtuig verdwenen zijn?

Kan een vliegtuig zomaar verdwijnen?

Op het eerste gezicht lijkt de mysterieuze verdwijning van vlucht MH370 op het ongeluk met een Airbus A330 van Air France boven de Atlantische Oceaan in juni 2009. Ook met vlucht AF447, onderweg van Rio de Janeiro naar Parijs, verdween het contact plotseling toen deze op 35.000 voet (10 kilometer) vloog.

Maar er zijn grote verschillen, zegt Harro Ranter, beheerder van Airsafety Network, een wereldwijde database van luchtvaartongelukken. Bekend was dat vlucht AF447 in slecht weer was terechtgekomen. Het noodbaken verzond bovendien nog automatisch signalen toen het toestel snel hoogte verloor. Bij vlucht MH370 was het weer voor zover bekend goed en er zijn geen noodsignalen gegeven.

Hoe kan de zoektocht naar wrakstukken zo lang duren?

Dat is op zichzelf niet vreemd. Een vliegtuig dat op grote hoogte desintegreert, verspreidt veel kleine wrakstukken, over een enorm gebied. Bij een ‘gecontroleerde daling’ kan een vliegtuig horizontaal wel zes kilometer per gedaalde 1.000 voet (300 meter) afleggen. Op tien kilometer hoogte betekent dat een actieradius van 180 kilometer, wat een zoekoppervlak van meer dan 200.000 vierkante kilometer oplevert.

In 2007 verdween een Indonesische Boeing 737 op deze hoogte van de radar tijdens een binnenlandse vlucht. Het duurde toen tien dagen voor men wrakstukken vond.

Iedereen tast grotendeels in het duister. Welke scenario’s zijn er?

Kaping; zelfmoord van een piloot; een ernstig structureel mankement, zoals het afbreken van beide motoren; het plotseling totaal wegvallen van de overdruk in de romp; een catastrofale explosie, door een aanslag of andere oorzaak. Het einde kan snel zijn gekomen, of enige tijd hebben geduurd terwijl de bemanning gedesoriënteerd was en vocht voor de controle over het vliegtuig. Alleen de zwarte doos kan uitsluitsel geven. Bij het Air France-vliegtuig duurde het twee jaar tot die werd gevonden.

Welke functie heeft die zwarte doos?

Zwarte doos is de bijnaam van de cockpit voice recorder (CVR) en de flight data recorder (FDR). De CVR neemt alle conversaties tussen piloten onderling en met de verkeersleiding op. De FDR legt de ‘polsslag’ van het vliegtuig vast: van navigatie- tot motordata en gegevens van het besturingssysteem. Ze zitten in een schokvrije, waterdichte, brandbestendige behuizing.

Op welke manieren houdt een vliegtuig gewoonlijk contact?

Er is radiocontact met luchtverkeersleiders vanaf het punt van vertrek tot aankomst. Een vliegtuig is, afhankelijk van de route, zichtbaar op de radar. Het zendt positie- en koersgegevens uit via de zogeheten ADS-B-zender, die ook gebruikt worden om populaire ‘vluchtvolgsites’ als flightradar24.com te voeden.

En er is een datalink via de satelliet, waarmee de luchtvaartmaatschappij op het thuishonk continu in real time gegevens ontvangt. „Als er iets was met de oliedruk in een motor, hadden ze het op de grond vaak eerder door dan wij in de cockpit”, zegt een oud-KLM-gezagvoerder.

Hoe ontdek je dat een vliegtuig is gekaapt?

Meestal door afwijkend gedrag van het vliegtuig. De alarmprocedure is het verzenden van de code ‘7500’ via het radarbaken van het vliegtuig, die voor luchtverkeersleiders zichtbaar is. Maar dat gebeurt niet altijd. Bij het Ethiopische vliegtuig dat vorige maand werd gekaapt op weg naar Rome gebeurde het wel, maar bij geen van de ‘11 september-kapingen’.

Wat kan de reden zijn van het wegvallen van alle communicatie?

„Dat kan alleen een grote, onverwachte gebeurtenis zijn”, zegt Bob Mulder, oud-hoogleraar luchtvaarttechniek aan de TU Delft. Het wegvallen van alle communicatie is moeilijk te verenigen met het feit dat er zaterdagnacht na 02.00 uur op de radar een signaal is opgevangen aan de westkant van Maleisië. Verder onderzoek moet uitwijzen of dit vlucht MH370 is. Tot nu staat alleen vast dat het toestel op de laatst bekende positie een scherpe bocht inzette.

Mogelijk hebben ook militaire radarsystemen in omringende landen of op oorlogsschepen in het gebied iets gezien. Of die informatie op tafel komt is de vraag, omdat die landen mogelijk de capaciteit van hun radarsystemen niet willen prijsgeven. Het gebied is een geopolitiek frictiepunt, onder meer door oliebelangen.

Wat is de geschiedenis van dit specifieke toestel?

Het is twaalf jaar oud en vliegt sinds mei 2002 bij Malaysia Airlines. In 2012 brak van dit toestel een vleugeltip af na een botsing met een ander vliegtuig op het vliegveld van Shanghai.

Is de Boeing 777 een veilig type verkeersvliegtuig?

Zeker. Sinds de eerste vlucht in 1994 zijn er meer dan 1.100 gebouwd. Boeing heeft orders voor nog 370 777-toestellen. Tot vlucht MH370 gingen er slechts drie verloren; een door een brand in de cockpit terwijl het vliegtuig aan de grond stond en twee tijdens een foutief uitgevoerde landing. Bij het laatste ongeluk, vorig jaar in San Francisco, kwamen drie mensen om.

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA waarschuwde in 2013 voor scheuren en corrosie in de romp ter hoogte van de satellietantenne bij deze lichting 777’s. Die konden – indien niet gerepareerd – „leiden tot snelle decompressie en verlies van structurele integriteit van het vliegtuig”.

    • Hans Steketee