Geen schrijver zo Europees als Verne?

Is er echt, zoals we lezen in Made in Europe, geen schrijver zo Europees als Jules Verne? Ik weet het niet, ik las niet zoveel romans als Pieter Steinz. Gelukkig las ik wel zo’n beetje alles van Verne: als puber de vertalingen in de bekende ‘blauwe bandjes’ en later de originelen. De avonturen van professor Lidenbrock, Phileas Fogg en Passepartout, kapitein Nemo en Michel Strogoff blijken een fijne manier om te verhinderen dat mijn kennis van het Frans te ver wegzakt.

De gevolgen blijven niet uit: er is geen plek ter wereld die ik niet op een of andere manier associeer met Vernes meer romantische werkelijkheid. In Londen ben ik langs het huis van Phileas Fogg gelopen. Zie ik een landkaart van Chili, dan zoek ik altijd even naar het eiland Hannover, waar Twee jaar vakantie speelt. Ik begrijp niet dat mijn beste vriend, toen hij in Reykjavik een dag op een vliegtuig wachtte, geen auto huurde om te rijden naar de Snæfellsjökull, de vulkaan waar de afdaling naar het middelpunt der aarde begint. Vernes romans kennen tot de verbeelding sprekende locaties, maar ook intrigerende helden. Eén daarvan keert steeds terug: de geniale geleerde. De ene keer is het de bouwer van een fantastisch vliegtuig, dan weer een vulkanoloog die ook iets snapt van taalkunde, de derde keer een ingenieur die alles weet wat je nodig hebt om te overleven op een onbewoond eiland. De geleerden hebben een bijna kinderlijke honger naar kennis en misschien is het die gulzige onbevangenheid die jonge lezers zo aanspreekt.

Als volwassene ben ik Verne anders gaan lezen. Ik stoor me nu aan het portret van een jood in Hector Servadac, waarvan ik als kind niet heb ingezien hoe onsympathiek het was. Daar staat tegenover dat ik nu grinnik om een vulkanoloog met een explosief karakter. Het staat buiten kijf dat Verne een belangrijk aspect representeert van de Europese cultuur. Hij beschrijft weliswaar de hele planeet, maar van pool tot evenaar is dat een decor om te worden bekeken door Europeanen. Verne is echter meer dan een vertegenwoordiger van een imperialistisch wereldbeeld. Ik ken geen auteur die beter de emotie kan oproepen die elk eurocentrisme overstijgt, omdat mensen over de hele planeet ervan genieten: verbazing.