Geen Koreaanse vollemaanvaas is precies hetzelfde

In de zeventiende eeuw werd in Korea al de abstracte kunst uitgevonden. Niet op schilderijen, maar op servies. Opeens verdwenen de uitbundige decoraties van flora en fauna. Alles werd wit. Je hoeft dat niet eens te weten om de grote witte vazen te kunnen bewonderen die uit die eeuw zijn overgebleven en vanuit de keizerlijke ovens nabij Seoul over de wereld verspreid zijn geraakt; ze staan nu zacht te stralen in musea in Korea, Japan, Engeland en Amerika. Deze vazen worden vollemaanvazen genoemd, omdat hun vorm en hun kleur zo aan de maan doen denken. Volgens de tekstbordjes in diverse musea past de soberheid van de vazen bij de leer van de Chinese filosoof Confucius, die matigheid in alles voorschreef. Maar de vazen zijn in hun soberheid bijna uitbundig te noemen. De verfijning is van een dusdanige intensiteit dat die op gespannen voet begint te staan met de beoogde matigheid.

Er zijn zelden dingen gemaakt die zo schuchter schoon zijn als deze Koreaanse vazen. Ze zijn nooit helemaal rond, alsof ze de maan laten zien als die nog niet helemáál vol is, alsof deze vorm slecht een moment is, geen eeuwigheid, en toch blijft bestaan. Gestolde tijd. Ze hebben de onzekere contouren van een wang of een vrucht: want nooit helemaal rond en toch voortreffelijk.

De maanvazen worden nog mooier als je er een paar bij elkaar ziet, hoewel dat in het echt nergens kan, want er zijn er maar een stuk of dertig overgeleverd en die staan elk in een ander museum (in Nederland is er bij mijn weten geen en ook op Tefaf worden ze niet aangeboden). Wat zou dat een weelde zijn: een tentoonstelling van al die maanvazen bij elkaar! Op foto’s is al te zien dat geen maanvaas hetzelfde is, elk heeft zijn eigen afwijkingen in vorm en kleur; het glazuur iets rozer of blauwer, iets glanzender of doffer, hier en daar bespikkeld door onrechtmatigheden in de klei. De tegels uit de zeventiende eeuw die Amsterdamse witjes worden genoemd en soms nog te zien zijn op de muren van grachtenhuizen hebben datzelfde effect. Alsof klei kan blozen.

De vazen bestaan uit twee schalen, halve bollen die op elkaar zijn gezet; de naad is meestal nog te zien. Ook dat geeft juist niet; imperfectie is geen probleem want perfectie bestaat niet. Misschien kun je zelfs zeggen dat juist hier de maanvaas de natuur imiteert of in ieder geval haar werkwijze overneemt. Geen boom, geen aardbei, geen mens, geen maanvaas is precies hetzelfde. De Koreaanse kunstenaar Choi Young Wook schildert uitsluitend maanvazen. Het zijn portretten.

De parallellen van dit oosters design met de westerse schilderkunst zijn opmerkelijk. De maanvazen zijn een soort Rothko’s in drie dimensies, van een andere plaats en een ander tijd. Ooit stonden er bloemen of werd er voedsel in bewaard. Maar ik vermoed dat ze ook toen al wel eens leeg gelaten zijn.

    • Bianca Stigter