Opinie

    • Frits Abrahams

Fatal Vision

Hij schreef een van de beste boeken over een moordzaak die ik ooit heb gelezen: Joe McGinniss, de Amerikaanse journalist die deze week op 71-jarige leeftijd overleed. Het verscheen in 1983 en heet Fatal Vision. McGinniss was toen al een befaamd journalist dankzij zijn boek The Selling of the President 1968, waarin hij een ontluisterend beeld schetst van de campagne van Richard Nixon. Dat Nixon niet deugde, voelde hij al vóór Watergate aan.

Toch veroorzaakte hij met Fatal Vision een controverse die nog lang zou doorwoekeren. In zijn boek beschuldigde McGinniss de Amerikaanse legerarts Jeffrey MacDonald van moord (in 1970) op zijn zwangere vrouw Colette en hun twee dochters.

MacDonald had McGinniss voor het begin van zijn proces in de arm genomen om de beschuldigingen in een boek te weerleggen. McGinniss geloofde (of deed alsof) in ’s mans onschuld, maar na diepgaand onderzoek veranderde hij van mening en uiteindelijk schreef hij een boek waarin hij MacDonald als de moordenaar aanwees. Dat was een onvoorstelbare klap voor MacDonald, die tot driemaal levenslang werd veroordeeld.

Ik heb Fatal Vision nooit weggedaan, hoewel het een type boek is dat je niet meer zult herlezen – een uitputtend, 653 pagina’s (kleine letter!) tellend feitenrelaas. Het eindigt met een soort weerwoord dat McGinniss de dader gunt. Die zegt daarin: „Colette, kort samengevat, was voor mij zacht en vrouwelijk en mooi, grote bruine ogen, zeer intelligent, een rustig gevoel voor humor, niet erg agressief, maar een geweldige vrouw. Zonder enige twijfel de keurigste vrouw die ik ooit heb ontmoet. Ik zie haar nog steeds als het toonbeeld van vrouwelijkheid.”

Het lijken de woorden van een liefhebbende echtgenoot, maar ze maken geen indruk meer aan het einde van een boek, waarin de schrijver op gedetailleerde manier aannemelijk maakt dat MacDonald de moorden heeft gepleegd. Daarvoor zijn genoeg technische bewijzen en psychologische aanwijzingen. MacDonald heeft zelf altijd beweerd dat de moorden zijn gepleegd door een groepje Mansonachtige psychopaten dat zijn huis was binnengedrongen. Volgens McGinniss en de jury was MacDonald zelf de psychopaat. Welk motief kon hij gehad hebben? Dat blijft vaag. McGinniss suggereert vrouwenhaat en schildert MacDonald af als iemand die al eerder in enorme woede-uitbarstingen gewelddadige trekjes kreeg.

De publiciste Janet Malcolm attaqueerde later McGinniss in haar boek The Journalist and the Murderer. Daarin noemt ze de werkwijze van McGinniss onethisch: eerst iemands vertrouwen winnen en hem dan verraden. Daar heeft ze een punt, maar het blijft in deze zaak een irrelevant punt. Om een gruwelijke moordenaar te ontmaskeren, hoef je geen journalistieke engel te zijn; integendeel, een teveel aan scrupules kan dan alleen maar lastig zijn.

MacDonald sleepte McGinniss voor de rechter in een soort smaadproces met de vertrouwensbreuk als inzet. Het eindigde met een schikking waarbij de schrijver 325.000 dollar aan de dader betaalde. McGinniss: „Het deed hem veel plezier om vanachter de tralies mijn leven te ontregelen. Ik wilde dat het ophield.”

Jeffrey MacDonald, inmiddels in de gevangenis hertrouwd, had voorwaardelijk op vrije voeten kunnen zijn als hij bekend had. Maar omdat hij blijft ontkennen, zal hij zijn straf helemaal moeten uitzitten. Hij zal pas vrijkomen op 5 april 2071 – op de eerbiedwaardige leeftijd van 128 jaar.

    • Frits Abrahams