Erdogan krijgt de schuld van Berkins dood

De onrust van vorig jaar is terug na de begrafenis van een jongen die werd gedood door de politie.

De Turkse oproerpolitie zet traangas en waterkanonnen in tegen demonstranten die protesteren tegen politiegeweld, bij de begrafenis van de 15-jarige Berkin Elvan gisteren. Foto AP

Eda Tuzcuoglu loopt rond middernacht met een groepje door de straten onder het Taksimplein, de heuvel af, weg van de politie. Negen maanden na de grote anti-regeringsprotesten in Turkije ziet ze eruit alsof ze klaar is voor een nieuwe confrontatie. Dikke sjaal tegen traangas om haar nek, zwembrilletje op haar voorhoofd en een rugzakje met extra water op haar rug.

De jongens naast haar draaien zich om en schreeuwen uitdagend naar de onzichtbare politie hogerop. „Dit gas is lekker man!” Tuzcuoglu heeft rode ogen van het traangas. „Gezi gaat door”, zegt ze fanatiek.

‘Gezi’ slaat op de grote demonstraties afgelopen juni. Ze begonnen als een vreedzaam protest tegen de bouw van een winkelcentrum op de plek van het Gezipark in het centrum en groeiden uit tot een massale anti-regeringsbeweging waar de politie hard tegen optrad.

Dinsdagochtend overleed Berkin Elvan, een jongen die 14 was toen hij vorig jaar tussen de politie en betogers terecht kwam en een traangaspatroon tegen zijn hoofd kreeg. Hij lag 269 dagen in coma. In heel Turkije is met woede en verdriet op zijn dood gereageerd.

Toen de kist met het lichaam van de jongen woensdag vanaf een gebedsplaats in de wijk Okmeydani naar de begraafplaats werd gedragen, liepen tienduizenden mensen mee. De begrafenis was op meerdere zenders live te volgen. Oppositiepartijen en vakbonden moedigden mensen aan om te gaan.

De begrafenisstoet veranderde al snel in de grootste betoging sinds de zomer. Premier Recep Tayyip Erdogan werd voor ‘moordenaar’ en ‘dief’ werd uitgemaakt. Erdogan wordt verantwoordelijk gehouden voor de dood van Elvan, omdat hij de politie zou hebben bevolen hard op te treden. ‘Dief’ verwijst naar corruptieschandalen die de afgelopen maanden aan het licht zijn gekomen. Er zijn sterke aanwijzingen dat hij daar persoonlijk bij betrokken is.

Volgens Tuzcuoglu, een jonge dertiger die voor een verzekeringsmaatschappij werkt, zijn de redenen om te protesten sinds de zomer alleen maar gegroeid. Ze praat over Erdogan als een alleenheerser die niet eens met naam hoeft te worden genoemd. ‘Hij’ verbiedt altijd alles. De man wiens wil in dit land wet is. „Zelfs als je verkracht bent mag je van hem nog geen abortus. En hij sluit het internet af wanneer hij maar wil. Net een dictator. Hij is tegen mensen die anders denken dan hij.”

Het blijft na de begrafenis onrustig in Istanbul en in andere grote steden in Turkije. Okmeydani, een wijk van Istanbul met veel Alevieten – een stroming binnen de islam waar ook Berkin Elvan toe behoorde – is een slagveld. Straten zijn afgezet door de politie en worden met waterkanonnen leeggespoten. Overal liggen brandende autobanden en andere barricades. Berichten over nieuwe gewonden en zelfs twee doden – één van hen een politieman die ademhalingsproblemen kreeg door traangas – doen de ronde op sociale media. Een rijstverkoper zou een traangaspatroon in zijn gezicht hebben gekregen en in het ziekenhuis liggen.

Medeni Aktas, een tengere man met een grote snor die zich rond middernacht nog even buiten waagt, kan al twee dagen niet naar zijn werk. Voor de deur van de koffiezaak waar hij bedient, zijn voortdurend onlusten. „Als het nog even zo doorgaat heb ik geen werk meer”, moppert hij. Zolang hij niet naar zijn werk kan, zit hij hele dagen in de koffietent van zijn oom aan de tv gekluisterd. Daar heeft hij ook naar de begrafenis gekeken.

Het meest aangrijpende moment was gisteren toen de moeder van de 15-jarige jongen uitschreeuwde dat niet God haar haar zoon had ontnomen, maar premier Erdogan. „Die jongen was nog zo jong. Hij ging alleen maar brood halen.”

De premier blijft ondanks alles de populairste politicus van het land. Overal in de stad hangen verkiezingsposters en banieren met afbeeldingen van de premier voor de lokale verkiezingen van 30 maart. Peilingen wijzen erop dat zijn AK-partij ruimschoots de grootste blijft. „Die moeder is begrijpelijkerwijs emotioneel”, sust Mehmet Aktas, de oom van Medeni. „Maar alleen God geeft en neemt het leven.”