Een taxidienst van de partij die kiezers vervoert

In Soest en Heusden is aangifte gedaan wegens verkiezingsfraude. Ook de Roermondse burgemeester krijgt signalen over fraudeurs. Wat is toegestaan?

Onkies, vindt burgemeester Mieke Blankers van Ouderamstel deze oproep.

Partijbusjes die ouderen op 19 maart naar de stembureaus vervoeren. Partijleden die volmachten verzamelen waarmee ze vervolgens zelf gaan stemmen. Stemmen ronselen; het kan op vele manieren. De Kiesraad stelt wat er niet mag maar erkent dat er een „grijs gebied” is.

De rijksrecherche is gisteren een „oriënterend feitenonderzoek” begonnen naar mogelijke verkiezingsfraude in Soest door PvdA-lijsttrekker Osman Suna. Hij is opgestapt als lijsttrekker nadat bleek dat hij in de moskee gelovigen opriep hun stembiljetten af te geven.

In Heusden doet burgemeester Jan Hamming aangifte van het ronselen van stemmen door een niet bekendgemaakte partij, in Roermond waarschuwde burgemeester Peter Cammaert alle fractievoorzitters dat hem „van verschillende kanten” berichten bereiken over ronselpraktijken.

Schimmiger is het ophalen en wegbrengen van (hulpbehoevende) kiezers, een veel voorkomende praktijk. Partijen pronken er zelfs mee op hun websites. Zo rijdt het CDA in Westervoort en Hoogeveen kiezers die slecht ter been zijn naar het stembureau. In Castricum heeft de lokale partij CKenG een ‘verkiezingstaxi’. De partijen benadrukken op hun sites dat „iedereen welkom” is, ook als ze op een andere partij stemmen.

De lokale partij Ouder-Amstel Anders, een splinterpartij in de gemeente die grenst aan Amsterdam, adverteerde gisteravond met de tekst: „We komen je stem wel even halen...” Onkies, laat burgemeester Mieke Blankers via een woordvoerder weten. „Dit is op het randje maar we kunnen er niets tegen doen, behalve de lijsttrekker erop aanspreken.”

Het ‘ronselen’ van stemmen is verboden volgens de Kieswet. Maar wie controleert of er wordt geronseld en wat is het precies? Een centrale toezichthouder is er niet voor de gemeenteraadsverkiezingen, laat de Kiesraad weten. Gemeenten en stembureaus zijn zelf verantwoordelijk voor het opsporen van kiesfraude.

Toch is ronselen een lastig op te sporen delict. Neem Osman Suna, de PvdA-lijsttrekker in Soest. Zijn activiteiten speelden zich af in de boezem van een moskee en werden onthuld door televisieprogramma Pownews, dat hem met een verborgen camera filmde. „Ik kan wethouder worden, dat is een strijd die ik jaren heb gevoerd”, stelde hij onder meer. Een verslaggever confronteerde Suna daarna met de beelden. Suna’s verklaring: „Ik heb nimmer de intentie gehad de Kieswet te overtreden. In de politiek gaat het echter vaak om beeldvorming en ik heb daar, tot mijn spijt, onvoldoende oog voor gehad.”

Opzettelijke fraude komt vaker voor. De Hoge Raad bevestigde in 2010 dat voormalig gemeenteraadslid Guus te M. uit het Brabantse Landerd de stemcomputers bij gemeenteraadsverkiezingen in 2006 had gemanipuleerd. Hij bediende zelf een stemcomputer en verwierf zo opvallend veel stemmen op zichzelf. Hij kreeg een werkstraf van 180 uur.

Voormalig VVD-senator Jos van Rey wordt ook verdacht van het ronselen van stemmen in zijn woonplaats Roermond. In zijn huis werden tientallen volmachtformulieren gevonden. Volgens Van Rey is dat niet verboden en heeft hij de formulieren niet zelf ingevuld. Het Openbaar Ministerie onderzoekt de zaak.

Burgemeester Hamming van de gemeente Heusden uitte gisteren zijn bedenkingen over de wenselijkheid van het stemmen per volmacht. Daarin staat hij niet alleen. Tijdens de afgelopen drie verkiezingen voor de Tweede Kamer controleerden vertegenwoordigers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) de stembusgang. Ook zij uitten daarbij hun zorgen over de internationaal gezien tamelijk unieke mogelijkheid van het stemmen per volmacht. Het is volgens de organisatie met name een bedreiging van het stemgeheim.