De uitvinding van de Europese vrouw

foto anp

Vraag een Franse journalist een lijst van twintig meesterwerken uit de Europese literatuur samen te stellen en je treft er minstens tien titels van Franse auteurs op aan (Zola, Baudelaire, Proust, etc.). Vraag het een Brit, en je krijgt iets soortgelijks, maar dan met Britse auteurs (T.S. Eliot, Shakespeare, Dickens, etc.). Vraag het een Nederlander, en hij slaat aan het polderen. Iedereen krijgt een plekje onder de zon, en er is een fijn maar bescheiden plekje voor Nederland (Max Havelaar).

Godzijdank dus dat een Nederlander het boek Made in Europe schreef. Dat levert een rijke schakering op – ook Nijntje, Erasmus en Koolhaas zijn niet onopgemerkt gebleven. En deze Nederlander in het bijzonder, Pieter Steinz, is van het geëmancipeerde soort. In zijn boek komen wij niet als apart groepslemma voor (in Europa leven individuen), maar een heel koor van sterke Europese vrouwen zingt, kijkt, schrijft en schildert als vanzelfsprekend mee. En al die vrouwen hebben een hoge cool factor. Mary Shelley, Marlène Dietrich in broekpak, vrouwen in minirok, Chanel, P.J. Harvey, de kleurige en voluptueuze ‘nana’s’ van Niki de Saint Phalle.

Mooi. Want ik associeer ‘gemaakt in Europa’ vaak met mijn vrouw-zijn. Tijdens mijn reizen buiten de grenzen van Europa werd ik vaak aangesproken op mijn lidmaatschap van dat zeer exclusief genootschap: de femina sapiens Europea. „Jullie Europese vrouwen… jullie zijn… zo vrij… zo onafhankelijk. Zo geëmancipeerd. Jullie werken zo hard! Maarrrr… jullie verwaarlozen je uiterlijk wel…” In de ogen van anderen was mijn geslacht in Europa gemaakt.

Met zijn lemma over Hildegard van Bingen (1098-1179) zet Steinz het specifieke Europese vrouwwezen meteen in het begin neer. Haar ‘daadkracht, haar geleerdheid, haar enorme productie en vooral haar onafhankelijkheid hebben haar een feministische heldin gemaakt’.

Later zien we hoe we als kleine meisjes Europese vrouwen worden. We lezen Pippi. Pippi Langkous is zo sterk als een paard, een beetje brutaal, goedgemutst en ondernemend (en ja, met een enigszins verwaarloosd uiterlijk). Pippi reisde over de wereld in vertalingen. Ze is in het boek een van de jeugdigste vertegenwoordigers van de Europese gelijkheidsfilosofie: denk voor jezelf, en ga er niet van uit dat papa en mama je Ikea-kast voor je in elkaar zetten (want die zijn gescheiden of op zeereis), en ze is een sterk meisje in alle opzichten.

Om te variëren op Simone de Beauvoir: je wordt niet als Europese vrouw geboren, je wordt tot haar gemaakt. Een prachtige uitvinding vind ik haar.