‘10 procent van de kiezers is beperkt... of leert moeilijk’

Op de cover vanNew Scientist #11 (de Nederlandstalige editie)

De aanleiding

Lastig hè? Op wie moet je straks bij de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart stemmen?

Er zijn mensen die er nog meer moeite mee hebben. Mensen met een laag IQ bijvoorbeeld. In Nederland heeft iedereen boven de 18 jaar stemrecht. Ook mensen die bijvoorbeeld niet weten dat ze maar één hokje rood mogen kleuren.

Daarom heeft een aantal organisaties de campagne Stem jij ook? opgezet. Er is een website, er is een verkiezingskrant, en er zijn ‘lokale kiezersdagen’. Wat doet een gemeente eigenlijk? Dat soort dingen wordt uitgelegd.

Het NOS Journaal maakte onlangs een reportage over een bijeenkomst en meldde daarbij: „10 procent van de stemgerechtigden in Nederland heeft een lichte verstandelijke beperking of kan moeilijk leren.” Dat percentage is ook te vinden op de website van MEE Nederland, een branche-organisatie voor de ondersteuning van mensen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking en één van de initiatiefnemers van de campagne. 10 procent. Waar komt dat cijfer vandaan? En klopt het?

Waar is het op gebaseerd?

MEE baseert zich op onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) . Daaruit zou blijken dat er zelfs bijna 2,4 miljoen mensen zijn die licht verstandelijk beperkt zijn of „die moeilijk kunnen leren”. Ruim meer dan 10 procent van de bevolking. (Voor het gemak kijken we naar alle inwoners, een kleine 17 miljoen, en niet alleen naar de stemgerechtigden).

En, klopt het?

Het SCP onderscheidt drie verschillende categorieën: ernstig verstandelijk gehandicapten (mensen met een IQ lager dan 50), licht verstandelijk gehandicapten (een IQ van 50-69) en zwakbegaafden (een IQ van 70-85). De laatste categorie vormen de mensen die MEE omschrijft als „mensen die moeilijk kunnen leren”. De reden, zegt een woordvoerder, is dat die mensen zichzelf vaak niet zien als zwakbegaafd.

Maar wat moet je je voorstellen bij die ‘etiketten’? En hebben al die mensen ook echt een probleem? We bellen met Michiel Ras, mede-auteur van het SCP-rapport en van een aantal andere onderzoeken over het onderwerp.

Vroeger, zegt hij, zo ongeveer tot de eeuwwisseling, had men het meestal alleen over de eerste twee categorieën als het ging over mensen met een verstandelijke beperking. Dat wil dus zeggen: de mensen met een IQ lager dan 70. Die mensen hebben doorgaans extra zorg nodig. Volgens het meest recente SCP-onderzoek waren dat er in 2011 een kleine 130.000.

Wat het lastig maakt, is de categorie daarboven, met een IQ van 70-85, de zwakbegaafden. Of in de woorden van MEE: de mensen die moeilijk kunnen leren. Het gaat om een grote groep, ongeveer 2,3 miljoen mensen. Sommigen daarvan hebben ook zorg nodig en daarom komen ze ook voor in de rapporten. Met de nadruk op: sommigen. „Zwakbegaafd klinkt alsof al die mensen een probleem hebben”, zegt onderzoeker Ras. „Maar dat is niet zo.” En moeite met leren? „Dat vind ik een lastig begrip. Want wat is dat?”

Een deel van de mensen die in de literatuur zwakbegaafd wordt genoemd heeft problemen en krijgt extra zorg. Dan gaat het om mensen die niet alleen een laag IQ hebben, maar ook sociale of gedragsproblemen. Het gaat slechts om een klein deel van die grote groep: 36.600 mensen op 2,3 miljoen. Die grote groep is zó groot, dat je kunt aannemen dat een deel daarvan gewoon z’n weg vindt in de maatschappij, bijvoorbeeld via de beroeps- en praktijkgerichte leerwegen van het VMBO, zegt onderzoeker Ras. Waarschijnlijk zonder ooit te weten dat ze ‘zwakbegaafd’ zijn.

Conclusie

„Mensen die moeite hebben met leren” is een vaag en daarom nogal lastig begrip. Maar de cijfers die worden gebruikt in de campagne Stem jij ook? kloppen. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar. Hierbij moet wel een belangrijke kanttekening worden geplaatst: het gaat om mensen met een IQ van 85 of lager en die hebben lang niet allemaal problemen. Maar ach, gemeentepolitiek leeft niet echt. Misschien kunnen ook kiezers met een hoger IQ nog wel wat leren van de campagne.