Vrouwenlevens als ideologisch slagveld

Corinne van Egeraat en Petr Lom gaven Egyptische vrouwen een camera om zichzelf te filmen. Ana Ana is het resultaat, een film met een lange aanloop.

Toeval was het eigenlijk dat Corinne van Egeraat (48) en Petr Lom (45) samen in Egypte een film hebben gemaakt. Nou ja, ook weer niet helemaal natuurlijk. Sinds 2010 zijn ze een liefdespaar en ook zijn ze allebei documentairemaker. Van Egeraat, in een vorig leven actrice in de Nederlandse soapseries Goede tijden, slechte tijden en Onderweg naar morgen, legt zich sinds 2000 toe op filmprojecten waarbij ze onder meer haar eigen levensloop documenteert. Lom, Tsjechisch-Canadees en filosoof van huis uit, gaf in 2003 zijn baan aan de Central European University in Boedapest op om documentairemaker te worden.

Lom was in 2011 in de Egyptische hoofdstad Kairo voor een film over persoonlijke belevenissen van Egyptenaren op het Tahrir-plein, het hart van de revolutie. Die film, Back to the square, was in 2012 op het Rotterdamse filmfestival te zien. Van Egeraat had aanvankelijk andere plannen. Zij werkte aan een project waarbij aan jongeren in Iran een cameraatje te leen zou worden gegeven, voor een mozaïekfilm over de jeugd in dat gespannen land. Maar nadat begin 2011 een Iraans-Nederlandse vrouw onder onduidelijke omstandigheden ter dood was veroordeeld en geëxecuteerd, leek in Iran het moment niet geëigend voor zo’n experiment.

In Kairo wilde Van Egeraat een nieuwe poging doen, met medewerking van de plaatselijke Townhouse gallery, sedert jaren een trefpunt van Egyptische en buitenlandse kunstenaars. Na een oproep op Facebook meldden zich driehonderd belangstellenden, waarvan Van Egeraat er twintig selecteerde om met een geleende camera op stap te gaan en een zelfportret te draaien. De resultaten werden in kleine kring vertoond, eentje zelfs op het filmfestival Berlijn. Uit de twintig egodocumenten hebben Lom en Van Egeraat een langere film samengesteld. Ze besloten zich daarbij te richten op het werk van de jonge vrouwen in het project – de positie van vrouwen in Egypte is immers een waar ideologisch slagveld, en de Egyptische straat is voor vrouwen een van de onveiligste ter wereld. Het filmwerk van vier vrouwen – drie moslims, één koptische – dat ten slotte in Ana Ana een plaats heeft gevonden.

Toen Lom in december 2012 uit het materiaal in eerste instantie een film van 50 minuten probeerde te monteren, viel het resultaat tegen: te toevallig, te anekdotisch, te verschillend van stijl. Toen hadden Van Egeraat en Lom een ingeving die – blijkt achteraf – het karakter van het project volledig zou veranderen. Ze draaiden, ver buiten de rumoerige stad Kairo waar de ego-documenten waren gedraaid, met de vier vrouwen aan de rand van de woestijn waarin zij hun gedachten over het leven een nieuwe laag geven met romantische natuuropnamen en nadere overpeinzingen. Het geheel is een nieuwe film, Ana Ana, Arabisch voor ‘Ik ben mezelf’.