Tantes hebben ook seks, hoor

In haar dankwoord bij de Oscars deed Cate Blanchett een oproep aan Hollywood meer films voor vrouwen te maken. Dat is nog steeds niet overbodig, want films over vrouwen blijven schaars.

Foto AFP

Een tragisch weerzien was het, het korte optreden van oud-filmster en voormalig sekssymbool Kim Novak (81) tijdens de Oscaruitreiking op 2 maart. Ondersteund door Matthew McConaughey presenteerde ze de Oscar voor beste animatiefilm – althans, ze deed er een poging toe. Novak was bijna onherkenbaar: een overdosis facelifts en implantaten heeft haar mimiek voorgoed verwoest.

Als reactie op de hausse aan vileine tweets die haar verschijning opriep, wezen sommigen op het age- and sexism dat in de filmindustrie nog altijd hoogtij viert en waar vooral vrouwen het slachtoffer van zijn. Van leeftijdsdiscriminatie hebben mannen evengoed last: tegenover het selecte groepje senioren dat substantiële rollen naar zich toetrekt – Robert Redford, Al Pacino, Meryl Streep – staan de hordes ouderen die geacht worden op zeker moment geruisloos te verdwijnen. Mannen kunnen dat misschien tot hun vijftigste rekken, een vrouw geldt na haar veertigste al als ‘ouder’. In een beroepsgroep waar uiterlijk alles is, leidt dat tot rare bokkesprongen: Novak sloeg door, maar Goldie Hawn, Liza Minnelli, Anjelica Huston, John Travolta, Steve Martin, Billy Crystal dragen inmiddels allemaal varianten van haar rubberen masker. Jongeren als Sandra Bullock en Nicole Kidman zijn hard op weg.

Het seksisme speelt vooral vrouwen parten, zowel voor als achter de schermen. Actrice Cate Blanchett wees er nog maar eens op, toen ze vorige week de Oscar voor beste vrouwelijke hoofdrol in Blue Jasmine in ontvangst nam, dat er nog steeds te weinig interessante hoofdrollen zijn voor vrouwen, terwijl films met vrouwen wel degelijk geld kunnen opleveren. „De wereld is rond, mensen!”

Dat films van en over vrouwen succesvol zijn aan de kassa bewezen de films van Nancy Meyers (What Women Want, It’s Complicated) en het meer platvloerse Bridesmaids (2011) ruimschoots. In de VS zijn vrouwen goed voor 51 procent van de verkochte bioscoopkaartjes, wat ze aanzienlijk meer invloed op het gebodene zou moeten opleveren dan de tienerjongens die traditioneel de grootste doelgroep vormden. Toch lijkt dit besef bij de studio’s nauwelijks door te dringen: vrouwen worden nog steeds gezien als een ‘niche’.

De cijfers weerspiegelen dat: in 2011 had slechts één op de tien films een vrouw in de hoofdrol. En in een hoofdrol zijn ze dan ook nog eens minder lang in beeld. Filmcriticus Kevin B. Lee turfde middels de zogenaamde ‘Cinemetrics’-methode het aantal minuten dat mannen en vrouwen in de Oscar-genomineerde films van 2013 te zien waren. Hij was geschokt over de gender gap, schreef hij in The New York Times: een vrouwelijke hoofdrol was goed voor 57 minuten, een mannelijke voor 85 minuten. In 2012 was het nog 49 tegenover 100 minuten – de gunstiger score van dit jaar wordt deels verklaard door Sandra Bullocks rol in Gravity, die met 73 minuten het gemiddelde fors omhoog stuwde.

Bullocks rol is in nog een ander opzicht uitzonderlijk: na een passief eerste half uur wordt ze protagonist in het soort doel- en actiegerichte verhalen dat doorgaans voor mannen geschreven wordt, terwijl vrouwen vooral reageren op het drama om hen heen. Per shot worden ze langer gefilmd, maar ze krijgen veel minder te doen. De camera bekijkt ze in plaats van ze te volgen.

Regisseur Paul Feig, die na het succes van Bridesmaids het groene licht kreeg voor nog een vrouwenfilm, politiekomedie The Heat (2013) met – alweer – Sandra Bullock, vertelde aan LA Weekly hoe hij door producers onder druk werd gezet om nu toch snel een mannenfilm te maken, anders zou hij vastlopen „in dat hele vrouwending”.

In de warrige, maar razend interessante documentaire Searching For Debra Winger sprak actrice Samantha Mathis meer dan tien jaar geleden al van Hollywoods ‘Revenge of the Nerds’-syndroom. De studio’s worden gerund door slimme, sneue jongetjes die op school geen vriendinnetje konden krijgen, maar die nu in dikke auto’s rondrijden en de macht hebben om de mooiste meisjes te krijgen en te casten. Wie niet fuckable overkomt, ziet een heleboel werk aan zich voorbijgaan. Soms is één blik van een casting director al genoeg.

Voor veel actrices is het de reden om hun heil buiten de film te zoeken – bij het toneel en bij de televisie zijn meer interessante, volwaardige rollen te vinden. Debra Winger, een briljante lastpak die drie keer voor een Oscar genomineerd werd voor ze er op haar veertigste abrupt de brui aan gaf, lijkt in de documentaire elke hoop op een goede, complexe filmrol te hebben opgegeven. Anderen blijven dapper auditie doen. Dan maar de moederrol „met een pruik op en aardappelzakken aan”, zoals Daryl Hannah overkwam toen haar dagen als seksbom opeens geteld bleken. Op de set werd ze op fluistertoon gecondoleerd met haar gekelderde status – ze voelde zich vernederd. Oscarwinnares Whoopi Goldberg is pragmatischer. „Soms moet je gewoon de moeder spelen, of de tante. Wat is daar erg aan? Tantes hebben ook seks, hoor! En oma’s, iedereen!”

Klopt helemaal. Daar worden alleen zo weinig films over gemaakt.