Harde kritiek op werkwijze geheime diensten ...

Over inlichtingendiensten AIVD en MIVD verscheen gisteren een hard rapport // Volgens de toezichthouder handelen zij wél in strijd met de wet // En dat is geen kattenpis

De Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD handelen op verschillende terreinen in strijd met de wet. Bovendien is een praktijk ontstaan waarbij met name de militaire inlichtingendienst MIVD op grote schaal en structureel data deelt met buitenlandse diensten, terwijl dit niet altijd rechtmatig is. Dat blijkt uit een rapport van de commissie die toezicht houdt op de Nederlandse inlichtingendiensten, de CTIVD.

De Tweede Kamer had de CTIVD na de eerste NSA-onthullingen in juni vorig jaar verzocht onderzoek te doen naar de werkwijze van de Nederlandse inlichtingendiensten.

Die commissie uit nu forse kritiek. Zo constateert zij onder meer dat de AIVD te ruim gebruikmaakt van de bevoegdheid om webfora te hacken. Daardoor vergaart de dienst ook de persoonlijke gegevens van mensen die geen onderzoeksobject zijn.

Plasterk zei steeds: het valt wel mee

NRC berichtte eind november op basis van documenten van klokkenluider Edward Snowden over de hackmethoden van de AIVD. Verantwoordelijk minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) zei toen zeker te weten dat de AIVD met het hacken van de fora binnen de wet handelde. De CTIVD is daar niet van overtuigd. „Er dienen zwaarwegende operationele belangen aanwezig te zijn, wil het proportioneel zijn om de inhoudelijke communicatie te verwerven van personen die daartoe vanuit het perspectief van de nationale veiligheid geen aanleiding geven”, waarschuwt de commissie.

Het rapport bevat meer kritiek. Zo stelt de CTIVD de systematiek van het delen van inlichtingen met onder andere de Amerikaanse NSA nadrukkelijk ter discussie. Zij vindt dat de AIVD en de MIVD er in „grote mate” op vertrouwen dat buitenlandse diensten „mensenrechten respecteren en handelen binnen de eigen nationale regelgeving”. De commissie vraagt zich af of „in het licht van de onthullingen van de afgelopen periode gewenst is om na te gaan of dit vertrouwen nog steeds terecht is”.

Geen toestemming voor delen data

Afgelopen weekeinde berichtte deze krant over de intensieve samenwerking tussen de MIVD en de NSA. Daaruit bleek dat de inlichtingen van de MIVD van groot belang zijn in de Amerikaanse war on terror, waarbij de Amerikanen ook verdachte terroristen liquideren met drones.

De toezichtscommissie stelt nu vast dat voor het delen van metadata tussen de MIVD en de NSA nooit toestemming is gegeven. Bij het delen van deze bulkdata gaat de MIVD bovendien zo onzorgvuldig te werk, dat de commissie het werk van de Nederlandse inlichtingendienst op dit punt kwalificeert als „niet in overeenstemming met de wet” en derhalve „onrechtmatig”.

De nieuwe voorzitter van toezichtscommissie CTIVD, Harm Brouwer, noemde de bevindingen gisteren „ernstig”. Brouwer: „Dit is geen kattenpis. Dat betekent ook dat je die onrechtmatigheden moet wegnemen.”

De CTIVD is streng over de houding van de AIVD en MIVD als het gaat om gedragsgegevens, de zogeheten metadata. Dat zijn kenmerken van communicatie: welk nummer belt met welk nummer, hoelang en wanneer. De diensten zien het verzamelen van metadata als een „minimale privacyinbreuk” omdat geen kennis wordt genomen van de inhoud van gesprekken of berichten.

De commissie oordeelt echter dat deze gegevens zo veel persoonlijke kenmerken bevatten dat volgens de CTIVD aanvullende waarborgen nodig zijn bij het verzamelen ervan.