Even boren en klaar is kees, dachten ze

Tot de verkiezingen op 19 maart doet nrc.next verslag van de hete hangijzers in een gemeente Vandaag Boxtel, dat is aangewezen als locatie voor schaliegasboringen Grote vraag: wiens schuld is dat?

Ergens in Nederland moet een gat komen. Een gat van drie kilometer diep. Dan kom je uit bij een steenlaag die schalie wordt genoemd, en waarin gas zit verstopt. Gas, dat boven de grond veel geld waard is.

De vraag is: waar in Nederland komt dat gat?

Het kabinet weet er wel een plek voor. In een weiland, tussen een stel uitgedroogde rietstruiken in het Brabantse dorp Boxtel. Die plek zou, samen met twee andere dorpen, geschikt zijn voor een proefboring. Het is er veilig genoeg, er woont bijna niemand en de gemeente is al akkoord gegaan.

Er is één probleem: de Boxtelaren willen niet.

Het dorp kwam in opstand toen het drie jaar geleden hoorde van de plannen. De actievoerders zijn bang voor aardbevingen, verzakkingen. Er werden petities opgezet, brieven geschreven, lokale groeperingen roerden zich. En nu is het hele dorp tegen. De boringen zijn voor even uitgesteld, maar hangen nog steeds als dreigend onheil boven de gemeente.

De gemeenteraadsverkiezingen in Boxtel draaien nu om de vraag wiens schuld het is dat het dorp werd aangewezen als locatie voor schaliegasboringen.

„Het komt door onze wethouder Duurzaamheid”, zegt de grootste partij in de gemeenteraad, een lokale partij genaamd Balans. „Hij heeft het college overtuigd een vergunning te verlenen voor schaliegasboringen.”

„Het komt door VVD-minister Kamp”, zegt de wethouder Duurzaamheid. „Zijn ministerie verzekerde ons dat de boringen veilig waren, wat niet bleek te kloppen. Hij heeft ons verkeerd geïnformeerd.”

„Nee”, zegt de VVD in Boxtel. „Het héle kabinet is verantwoordelijk voor het schaliegas, niet alleen de minister.”

En zo wordt het ‘dossier Schaliegas’ doorgespeeld van partij naar partij. Vorig jaar viel het gemeentebestuur van Boxtel zelfs door de vraag wie verantwoordelijk is voor het gehate dossier.

Schuld van de ‘stomme kutregering’

Er staat dan ook veel op het spel. Negen op de tien inwoners van Boxtel (30.000 inwoners) zijn tegen schaliegasboringen. Noem op een carnavalsdag het woord ‘schaliegas’ op straat, en er komen verklede inwoners op je af om mede te delen dat schaliegas „hier echt nie hoeft te komen” en dat het „grondbevingen” zal veroorzaken. Hebben ze op internet gelezen. Volgens een man die zich heeft verkleed als Napoleon, wordt de Boxtelse grond vanwege de boringen straks geïnjecteerd met „chemicaliën”, en „dat kan natuurlijk nooit goed zijn”. Een vrouw die is vermomd als wesp en twee zwart-gele bolletjes op haar hoofd draagt, maakt zich er het kwaadst over. „Het is allemaal de schuld van deze stomme kutregering”, zegt ze. „PvdA en VVD krijgen never nooit mijn stem”.

Inderdaad vormt schaliegas een probleem voor de VVD. Want dat is de partij van minister Kamp, die wil boren in Boxtel. Het zal de liberalen lokaal stemmen kosten, vreest fractievoorzitter Paul van Hellemondt. „Ik denk dat daar niet aan te ontkomen valt.” Tegelijk wijst hij erop dat het schaliegasbesluit door het hele kabinet is genomen, inclusief PvdA dus. Van Hellemondt: „Minister Kamp is ook maar geconfronteerd met dit dossier omdat hij toevallig minister van energie is.”

Voelt de PvdA zich dan verantwoordelijk? Nee hoor. De PvdA is juist „hartstikke faliekant tegen schaliegas”, benadrukt PvdA-raadslid Hans Maassen. De partij steunt minister Kamp wel. Maassen: „Tja, als je samen in het kabinet zit, moet je compromissen sluiten.”

Het was overigens Boxtel zélf dat in augustus 2010 de schaliegasboringen naar haar gemeente haalde. Het college verleende een vergunning aan het bedrijf Cuadrilla om een proefboring uit te voeren. Toen heette schaliegas in een collegebrief nog een „relatief duurzame energiesoort” dat Boxtel „economisch voordeel” zou gaan opleveren.

In feite wist de gemeente niets af van schaliegas toen het de vergunning verleende. „We dachten: ze gaan even boren en klaar is kees”, zegt PvdA’er Maassen. Later bleek dat er nog veel onduidelijkheden zijn over de veiligheid van schaliegas. Het college maakte een draai: opeens was Boxtel tegen. Maar toen was het contract voor de boringen al getekend.

Dit was een enorme inschattingsfout

De grootste gemeenteraadsfractie in Boxtel, Balans, vindt het allemaal de schuld van wethouder Duurzaamheid Peter van de Wiel. Die is van de lokale partij Combinatie95, de één na grootste in Boxtel. „Het dossier schaliegas zit in de portefeuille van Van de Wiel”, zegt Balans-lijsttrekker Wim van der Zanden. „De wethouder vond dat schaliegas in het duurzame beleid van de gemeente Boxtel past. Een enorme inschattingsfout.”

Wethouder Peter van de Wiel kaatst de bal terug. Schaliegas zit weliswaar in zijn dossier, geeft hij toe, maar het besluit om een vergunning te verlenen is door het héle college genomen. Ook door Wim van der Zanden dus, die toen namens Balans deel uitmaakte van het college. „De heer Van der Zanden zat er zelf bij toen besloten werd de vergunning te verlenen!”

„Klopt, maar ik was zeer sceptisch”, verweert Van der Zanden zich. „Van de Wiel was de aanvoerder. Hij heeft mij en de rest van het college kunnen overtuigen van zijn plannen.”

„Niet waar”, zegt Van de Wiel. „Van der Zánden was juist de grootste voorstander om die vergunning te verlenen.”

Van der Zanden: „Dan liegt hij, als hij dat zegt.”

Het gas werd een politiek spelletje

Van der Zanden is nu geen wethouder meer. Balans werd door de andere partijen uit het college gezet toen de fractie vorig jaar een brief rondstuurde waarin wethouder Van de Wiel de schuld kreeg van de schaliegasboringen. „Een absurde actie”, vond Van de Wiel, en de rest van de coalitie was het met hem eens. Van der Zanden moest opstappen. Maar de brief was niet de échte reden voor zijn aftreden, zegt Van der Zanden. „De echte reden was dat de andere partijen van Balans af wilden. Zij merkten dat de sympathie in Boxtel groeide over de manier waarop ik als wethouder opereerde. Dat konden de andere partijen blijkbaar niet verkroppen. Zij hebben de brief van de fractie gebruikt om Balans te beschadigen, maar de inhoud is gelukkig wel opgepakt.”

Volgens concurrent Combinatie95 gebruikt Balans schaliegas voor een „politiek spelletje”. „Maar daar is Boxtel niet bij gebaat”, vindt wethouder Van de Wiel. „Het heeft geen enkele zin om te gaan zwartepieten. Waar het om gaat, is dat er niet geboord mag worden in Boxtel. Daar is hier geen draagvlak voor. Nul komma nul – helemaal niks.”

Eind dit jaar beslist de Tweede Kamer over schaliegas. Dan wordt duidelijk of in het Boxtelse weiland geboord mag worden. Het weiland ligt er verlaten bij. Het schaliegas van Boxtel blijft nog even op zijn plek.