Eet je bordje leeg en ga straks netjes stemmen

Naar de Krim wijzen en dan zeggen dat we ons in de handen mogen wrijven met zulke rustige, saaie gemeenteraadsverkiezingen als wij volgende week zullen beleven. Al gehoord? Deze wanhoopsredenering zingt rond in de laatste campagneweek. Een noodargument om de opkomst wat hoger te krijgen dan de schamele voorspelde 50 procent. Wees toch blij met

Naar de Krim wijzen en dan zeggen dat we ons in de handen mogen wrijven met zulke rustige, saaie gemeenteraadsverkiezingen als wij volgende week zullen beleven. Al gehoord? Deze wanhoopsredenering zingt rond in de laatste campagneweek. Een noodargument om de opkomst wat hoger te krijgen dan de schamele voorspelde 50 procent. Wees toch blij met je democratie, ga stemmen! Het lijkt op de chantage die ouders vroeger loslieten op hun kinderen: eet je bord leeg, in Afrika hebben kinderen honger. Hoe waar het ook was, het eigen eten werd er niet beter van.

Deze verkiezingen zijn uitgelopen op een metadebat over het lokale bestuur zelf

Wat zegt het geringe animo voor de gemeente­raads­verkiezingen over de lokale democratie? Aan het Binnenhof willen de campagne­planners niet te vroeg alarm slaan. Voor partijen duren campagnes drie maanden, voor media drie weken en voor kiezers drie dagen, luidt een Haagse wijsheid. Dus komende week is pas het hoogtepunt van de strijd, met nieuwe debatten tussen Haagse voormannen op de landelijke tv en lijsttrekkers alom op regionale en lokale zenders. De markten zullen weer volstromen met folderende kandidaten en bekende gezichten van tv dit weekend.

Het ritueel van de campagne wordt door kandidaten, vrijwilligers en partijkader met overgave uitgevoerd. Zaterdag reed ik een stukje mee met een CDA-bus rond Gouda. Er was een vrolijke schoolreisjesstemming, met gezang en gelach. Terwijl de ‘groene golf’ van CDA’ers winkelend publiek enterde, bezocht Kamerlid Mona Keijzer twee verzorgingshuizen. Er zaten respectievelijk zes en drie ouderen voor haar klaar. Keijzer, die elf jaar wethouder is geweest, sprak over decentralisaties, steunkousen en eenvoudige huishoudelijke hulp, die verdwijnt. Buiten zei een lokale lijsttrekker: over decentralisaties gaat deze campagne niet, want er is nog te veel onduidelijk vanuit Den Haag.

Het is een deel van het probleem: we weten dat er van alles gaat gebeuren in het lokale bestuur, maar de keuzes van straks zijn nu nog abstracties. Welke zorgvoorzieningen zullen blijven, welke niet? Hoeveel privacy mag een efficiënt gemeentebeleid volgens de partijen kosten – kunnen gegevens over bijstand gekoppeld worden aan jeugdzorgproblemen? In deze gemeenteraadsverkiezingen gaat het nog nauwelijks daarover. In plaats daarvan is er een metadebat over het lokale bestuur zelf. De kritische toestand is bekend: de gemeenten krijgen de komende jaren bijna twee keer zoveel geld als nu van het rijk, om een veelvoud van extra taken uit te voeren, van ouderenzorg tot jeugdbeleid en werk voor (een deel van de) jonggehandicapten. Experts waarschuwen dat dit te veel is, en de komende jaren voor grote uitvoeringsproblemen zal zorgen. Tweede belangrijke kritiekpunt: de politieke autonomie van gemeenten wordt beperkt door de groeiende stapel werkopdrachten uit Den Haag. Derde: bovendien zijn gemeenten steeds meer aangewezen op samenwerking in regionale verbanden. Daar nemen wethouders samen beslissingen zonder dat hun afzonderlijke gemeenteraden hun controlerende taak goed kunnen uitoefenen.

De strijd om het lokale bestuur speelt zich af naast de politieke campagne van partijen. Dat gebeurt op opiniepagina’s, door pressiegroepen en in denktanks. Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken krijgt deze week van bestuurders en experts een voorstel voor ‘de gemeenteraad van de toekomst’. In Enschede is vrijdag het symposium ‘De staat van de raad’. Sommigen geloven dat het vanzelf goed zal komen: gemeenteraden zullen zich aanpassen, slimme lokale politici weten zich straks juist meer in de kijker te spelen. In Den Haag is sinds kort een meerderheid inclusief CDA voor invoering van de gekozen burgemeester. Tegen de tijd dat die er is – over een jaar of acht – is de parlementaire enquête naar wat er mis ging bij de decentralisaties misschien wel klaar. Met aanbevelingen voor een nieuwe ingrijpende hervorming van het lokaal bestuur.

    • René Moerland