We wonen hier niet in een pretpark!

Tot de verkiezingen op 19 maart doet nrc.next verslag van de hete hangijzers in een gemeente Vandaag Marken: de komst van een aanlegsteiger voor cruiseschepen verdeelt het dorp Wordt het niet te veel een toeristendorp?

Op Marken vrezen bewoners dat cruiseschepen hun middagzon blokkeren. Foto’s Jasper Juinen

Inwoners van Marken treffen soms wildvreemden aan op hun toilet. Dan horen ze opeens iemand de wc doortrekken en de achterdeur dichtslaan. Het zijn toeristen die denken dat het hele dorp een museum is en dat alle huizen daarbij horen.

Ze zwermen in groepen door het dorp, achter de gids aan. Die wijst op de traditionele klompenhokjes waar Markers hun klompen bewaren, en zegt dan tegen de toeristen: „En dit zijn de schijthokken”.

De toeristen komen ’s ochtends vroeg. Soms kloppen ze op de boten in het haventje. „Ja hoor, echt hout”, hoort Stanley Appel als hij wakker wordt in de kajuit. En dan klopt de toerist nog een keer op zijn dak. „Hoor maar.”

Stanley Appel is de toeristen zat. Hij kon zijn oren niet geloven toen hij hoorde dat er een megasteiger komt voor riviercruiseschepen: boten van 135 meter lang, 6 meter hoog en met 150 passagiers. „Goed voor de economie”, had de gemeenteraad gezegd. Maar Stanley Appel zit er niet op te wachten, en de andere inwoners van Marken ook niet. En dus staat er wat op het spel bij de gemeenteraadsverkiezingen volgende week woensdag.

Wel of geen steiger? Rechtse partijen zijn voor, links is tegen. De PvdA was eerst voor, maar is nu tegen.

Grootste voorstander is AMA Waterways, een Amerikaans bedrijf dat over de hele wereld all-inclusive cruises aanbiedt. Volendam ligt al op de routes, maar daar kunnen in de zomer geen boten meer bij. Dus willen de Amerikanen uitbreiden naar Marken. Ook zo’n echt Hollands dorpje. De groen-met-witte houten huisjes, de ophaalbruggetjes en de smalle steegjes – dat vinden cruisemensen leuk. De gemeenteraad van Waterland, waar Marken onder valt, vond het een goed idee en wijzigde het bestemmingsplan van de kade naast restaurant De Taanderij. Dan kunnen de cruisepassagiers zo het terras op en daarna de souvenirwinkels in.

De bevolking komt in opstand

De ondernemers op Marken zijn blij met het plan. „Leven in de brouwerij”, zegt de eigenaar van Sijtje Boes Souvenirs in Marker klederdracht.

„Laat maar komen, die boten”, klinkt het in een kunstateliertje in de haven. „Dat hoort in een toeristendorp.”

Ook de eigenaar van restaurant De Taanderij vindt het een „prachtig idee”. Maar hij weet ook dat er een probleem is: „95 procent van het dorp is tegen.”

De bevolking is in opstand gekomen tegen de steiger. Er kwamen bezwaarschriften, een online petitie en inmiddels ligt de zaak bij de Raad van State. De steiger brengt niet alleen nieuwe hordes toeristen, vrezen de bewoners, maar ook stank, lawaai en lelijkheid.

„Ik heb nu al het gevoel dat ik in een pretpark woon”, zegt een oude vrouw in de Noorderwerfstraat. Ze heeft vanuit haar huis vrij zicht over het water, maar met de komst van de cruisers niet meer. „In de supermarkt lopen toeristen me al omver, en nu komen ze ook nog eens voor mijn huis liggen op een boot met lichtjes.”

Haar buurman Otto Linthout is ook boos. „De gemeente wilde zo graag een open karakter in Marken. Daarom zijn er laatst nog bomen gekapt. Nu gaan ze 135 meter lange boten voor de kust leggen. Dat snap je toch niet? En denk aan de uitlaatgassen die over het dorp gaan waaien. De boten komen aan de westkant van het dorp en daar komt de wind meestal vandaan.”

Zijn vrouw: „Dan kunnen we de was wel binnenhalen.”

Linthout: „Als de cruiseschepen er komen, dan gaan we op de dijk staan met spandoeken ‘Jullie zijn niet welkom’. Of even met de gierkar erlangs vlak voordat ze aanmeren.”

„Niet gaan dreigen hè”, zegt zijn vrouw. „Laten we nog even afwachten. Misschien gaat het niet door.”

Linthout: „Nou, ik vrees het ergste.”

Liever een paar touringcarbussen

Er gaat een diepere ergernis schuil achter de bezwaren van de Markers. Ze voelen zich gebruikt door de gemeente Waterland. De toeristenbelasting die op Marken wordt verdiend, belandt bij dorpen in de gemeente waar nauwelijks toeristen komen.

„Wij zitten de hele dag tussen de toeristen en Monnickendam profiteert ervan”, zegt Stanley Appel op een terrasje in de haven. „En straks is ons ondergaande zonnetje ook nog eens weg en krijgen we er cruiseschepen voor terug.”

Ook op het terras zit Jacob Kes, lijsttrekker van de SP. Kes is tegen de steiger. Want, zegt hij: „Marken moet geen Volendam worden. Volendam is een economisch succes, maar authentiek is het niet meer. Marken is wel authentiek, dat wil je zo houden. Je moet geen cruiseschip voor de kust gaan leggen, dat is heel slecht voor het zicht.” Wil je meer toeristen op Marken, haal dan een paar extra touringcarbussen, vindt hij.

Kies je als partij voor geld verdienen of voor comfortabel wonen?

Voor de VVD is het geen moeilijke afweging. Rob Schröder, lijsttrekker van die partij: „Bijna alles wat je goed doet, heeft ook negatieve gevolgen. Ik heb er alle begrip voor dat het heel vervelend gaat worden voor een aantal mensen, maar de boten liggen er niet het hele jaar. En volgens mij gaat de steiger werkgelegenheid opleveren.”

De lokale partij Waterland Natuurlijk! is ook voor geld verdienen: „Marken is nu eenmaal een plek waar veel toeristen komen.”

De PvdA heeft meer moeite met de afweging. Als coalitiepartij stemde de partij voor de steiger. Maar de partij is tot ‘een nieuw inzicht’ gekomen en vraagt zich nu af of de schepen wel geld op gaan leveren. Lijsttrekker Bert Schalkwijk: „De cruises zijn all-inclusive. De mensen eten en drinken aan boord. De lokale horeca heeft daar bijna niets aan.”

Volgens Stanley Appel heeft helemaal niemand wat aan de steiger. „We mogen jou wel. Ik denk dat ik op jou stem”, zegt hij tegen SP-lijsttrekker Kes op het terras. „Want dit is Marken, geen Madurodam.”