VS wil ambtenaren straks ook thuis kunnen volgen

Geheime diensten in de VS willen de gangen van vijf miljoen ambtenaren met toegang tot geheime informatie kunnen nagaan, ook als zij niet aan ’t werk zijn.

1 Wat is er met Amerikaanse ambtenaren aan de hand?

Amerikaanse geheime diensten willen ambtenaren met toegang tot geheime informatie continu in de gaten houden. Gegevens uit 40 databases van overheidsinstellingen, banken en creditcardmaatschappijen, het leger en sociale netwerken zullen gekoppeld en periodiek gescand worden om het gedrag van het merendeel van de vijf miljoen employés met zo’n security clearance in kaart te brengen. Het programma zou over twee jaar volledig operationeel moeten zijn. Het ontwikkelen van dit Automated Continuous Evaluation System (ACES) duurde tien jaar. Privacyorganisaties en vakbonden van ambtenaren hebben bezorgd gereageerd.

2 Waarom wil de Amerikaanse overheid dit?

Omdat zij corruptie, spionage en vooral klokkenluiden in de kiem wil smoren. In 2012 lanceerde Obama het programma ‘Inside Threat’, dat overheidswerknemers verplicht ‘verdacht gedrag’ van hun medewerkers te rapporteren. De continue surveillance staat al tijden op het verlanglijstje van de geheime diensten, om grootschalig lekken zoals bij WikiLeaks en recenter door voormalig NSA-medewerker Edward Snowden is gebeurd, te voorkomen. „Wat we nodig hebben is een systeem van continue evaluatie, zodat we, als iemand in het systeem zit en is schoon bevonden, een manier hebben om zijn elektronisch gedrag na te gaan tijdens en na het werk”, zei James Clapper, directeur van de geheime diensten, vorige maand tegen het Congres. Later deze maand wordt een rapport van de regering verwacht dat het plan vermoedelijk zal steunen.

3 Maar worden die ambtenaren dan niet allang gescreend?

Iedereen die voor de overheid wil werken wordt gecheckt. Afhankelijk van het niveau van geheimhouding en verantwoordelijkheid kan dit proces tot een jaar in beslag nemen. Het varieert van een routine check op een eventueel strafblad, drugsgebruik en schulden uit het verleden tot uitgebreide interviews met mensen uit je omgeving en het zorgvuldig nagaan van je gangen off- en online.

Ook op het werk worden ambtenaren in de gaten gehouden. Elke keer als ze hun door de overheid verstrekte computer aanzetten, zien ze een automatische mededeling dat ze „geen redelijke verwachting van privacy” hebben. In recente jaren is de elektronische surveillance sterk opgevoerd, blijkt uit een serie artikelen in de The Washington Post. Toch moet voor gericht onderzoek naar een werknemer een gerede verdenking bestaan. Hierom draait een sinds 2012 lopende rechtszaak tussen de Amerikaanse voedsel en warenautoriteit FDA en vijf wetenschappers, die in onderlinge mails de FDA nalatigheid hadden verweten. Twee jaar werd de inhoud van al hun mailtjes meegelezen en werden er screenshots van hun beeldschermen gemaakt.

4 Maar mag dat in de VS allemaal zomaar?

Ja het mag, op grond van de Electronic Communications Privacy Act of 1986, die verzwakt werd door de Patriot Act uit 2001, zolang de werkgever de werknemer op de hoogte stelt en diens „redelijke verwachting van privacy niet schaadt”. Wat die redelijke verwachting is of kan zijn, wordt in rechtszaken uitgevochten. Overheidsinstellingen zijn voor Europese begrippen dus vrij in de manier waarop en de mate waarin zij hun werknemers willen volgen. Vele gebruiken Spector 360, een computerprogramma dat aanslagen op het toetsenbord en zoekwoorden nauwkeurig in kaart brengt. „We volgen patronen”, zei een FDA-woordvoerder tegen The Washington Post. „We gaan niet iedereen afzonderlijk na.” De overheid probeert steeds een stapje verder te gaan, blijkt uit recente rechtszaken, omdat de grens tussen privé en werk vervaagt, door het gebruik van mobieltjes en computers en sociale media. Het aantal klachten van ambtenaren over privacyschending nam vorig jaar toe tot 3.000.

5 Kunnen we verwachten dat dit gaat helpen?

Het kan kloppen dat het naar buiten brengen van interne informatie hiermee ingewikkelder wordt. Maar uit te sluiten valt dit niet, zeker niet omdat het lastig lijkt elektronische surveillance van externe en tijdelijke medewerkers telkens op te tuigen. En dan is er nog de wedloop tussen de geeks die de overheid in dienst neemt en de systemen en mensen die hen in de gaten moeten houden. De lancering van Inside Threat en het vervolgen van vele klokkenluiders door de regering Obama verhinderden Edward Snowden niet de ondergrondse gang van het NSA-centrum op het Hawaiiaanse eiland Oahu uit te lopen met een usb-stick in zijn zak.