De bank weet wie een tuin heeft. En wil daaraan verdienen

Als eerste bank wil ING betaalgegevens van klanten verkopen aan adverteerders. Zoals een tuincentrum, supermarkt of elektronicawinkel. „Door betaalgegevens te analyseren, weet je alles van iemand.”

Beeldbewerking Fotodienst NRC

Wat bezielde ING? Via Het Financieele Dagblad kondigde de bank gisteren aan dat ze betaalgegevens van klanten inzichtelijk wil maken voor bedrijven, opdat die gerichte advertenties en kortingsacties aan consumenten kunnen sturen. Voor een tuincentrum zou het bijvoorbeeld interessant zijn om te weten dat sommige klanten in een bepaalde periode veel geld uitgeven aan tuinspullen – en wellicht kan ING daar ook aan verdienen.

Allicht. Maar of consumenten het ook kunnen waarderen? Het was gisteren alsof er een schokgolf door Nederland ging. Op Twitter reageerden duizenden klanten verontwaardigd, velen dreigden hun rekening op te zeggen. Consumentenbelangenorganisaties zoals de Consumentenbond en het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) reageerden kritisch, want de privacy van burgers zou worden geschonden. Politici van links tot rechts riepen de minister van Financiën op om ING om opheldering te vragen.

Had ING die ophef niet zien aankomen? Het is alom bekend dat in Nederland privacykwesties zeer gevoelig liggen. En al helemaal als het om betaalgegevens gaat. Die informatie behoort tot de meeste intieme van mensen. En die verwachten dan ook dat banken daar uiterst vertrouwelijk mee omgaan. „Door betaalgegevens te analyseren weet je in feite alles van iemand”, zegt een woordvoerder van het CBP. Waar je boodschappen doet. In welk café je regelmatig een biertje drinkt na je werk. Of je weleens seksspeeltjes koopt. Aan welke politieke partij je doneert. „Het is de ultieme vorm van profiling.”

Schandalen

Daar komt nog bij dat banken momenteel een niet al te best imago hebben als het om vertrouwen gaat, vanwege alle schandalen en problemen van de afgelopen tijd. Een woordvoerder van Detailhandel Nederland, de brancheorganisatie voor winkeliers en detaillisten: „ING was vorige week nog kampioen betalingsverkeerstoringen. Laat ze nou eerst dat eens oplossen.”

Maar het plan van ING sluit naadloos aan op een ontwikkeling die al een tijdje gaande is de bankensector. Sinds klanten steeds meer via internet en hun mobieltjes bankieren (mede op aandringen van de banken, omdat ze daardoor kosten kunnen besparen), beschikken financiële instellingen over een weelde aan intieme klantgegevens. Die data worden nu al veelvuldig gebruikt. Banken beschikken over complexe software om grote hoeveelheden data te analyseren om die te gelde te kunnen maken. Gebruikmaken van customer intelligence heet dat, of het ontginnen van big data. Een voorbeeld dat ING gisteren noemde: baliemedewerkers van een bankfiliaal kunnen nu al op hun computerscherm zien of een klant een keer of twee keer kinderbijslag ontvangt, en of hij daarbij één of twee kinderspaarrekeningen bij de bank heeft lopen. Als het er maar één is, kan de medewerker voorstellen om nog een rekening te openen.

Big Data

Alle banken doen dat. Het verschil met het huidige plan van ING is dat banken die big data tot nu toe louter voor zichzelf gebruikten. Zo geven ze klanten, als die daar om vragen, advies over hoe ze geld kunnen besparen als ze in betalingsproblemen zitten, door hun uitgavenpatroon onder de loep te nemen. Nu wil ING derde partijen gaan betrekken. En dat maakt het plan uniek. In Nederland zeker en misschien ook wel in Europa. Alleen in de VS experimenteert Bank of America nu met op maat gemaakte reclame voor klanten.

De systemen en de technieken om die data tot iets bruikbaars te maken zijn er allang. Volgens deskundigen is het een kwestie van een paar knop omzetten en wellicht nog wat investeren en dan kunnen banken zoals ING doen wat ze nu aankondigen. „Ze hoeven misschien alleen de systemen nog iets bij te stellen”, aldus Anke Verhoeven van SOLV advocaten, die zich bezighoudt met privacyvraagstukken.

Een woordvoerder van ING bevestigt dat de technische haalbaarheid inderdaad „niet het belangrijkste punt” van de proef is die de bank later dit jaar wil uitvoeren. Veel belangrijker is, zegt ze, „of Nederland er klaar voor is”. Of klanten het ook willen, of ING het systeem zo kan inrichten dat de bank klanten iets kan bieden waar zij baat bij hebben. En of adverteerders geïnteresseerd zijn. „Uiteraard moet alles ook binnen de wetgeving passen.”

En daarmee is ook duidelijk wat ING’s bedoeling nú is. ING wil weten hoe het plan valt en met de reacties kan ze mogelijk haar voordeel doen. Wellicht kan ze de geesten vast rijp maken. Want dat het ING ernst is, staat vast. „Big data is iets waar alle banken mee bezig zijn, het is onderdeel van de toekomst”, aldus de woordvoerder. Banken willen hiermee verder omdat de oude verdienmodellen onder druk staan. Sinds de crisis zijn er allerlei regels geïntroduceerd die banken stabieler moeten maken. Maar die zetten ook hun winstgevendheid structureel onder druk. Banken zijn dus noodgedwongen op zoek naar nieuwe manieren om geld te verdienen.

Of ING het zo uitgekiend heeft? Nu vast een en ander bekendmaken zodat straks de ergste ophef wellicht gezakt is? De ING-woordvoerder zegt van niet. „Wij hadden deze extreme reactie niet voorzien.” Maar ze zegt tevens dat het „fijn” is dat het debat nu vast wordt gevoerd. „Het is goed dat dit ver voor de proef al gebeurt. Dan hebben we alle tijd om aan de plannen te sleutelen en alle vragen te beantwoorden. Maar dat was niet expliciet onze bedoeling.”

Alle andere banken zeggen met klem nú niet te doen wat ING van plan is. Maar dat wil niet zeggen dat ze dat nooit zullen doen. ABN Amro zei in media niet uit te sluiten in de toekomst betaalgegevens te gaan ‘vermarkten’. Rabo zei ING’s proef met belangstelling te volgen. En ook bij SNS klinken soortgelijke geluiden. Met uitzondering van de duurzame bank ASN (die zegt nooit derden te willen betrekken), lijken veel concurrenten te wachten tot het eerste schaap over de dam is.

De bank weet alles van je

Veel banken durven nu nog niet te zeggen: big bank is watching you, merkte een analist op. Maar ING dus wel. En als zulk gebruik van big data eenmaal geaccepteerd is, zijn de mogelijkheden groot. Advocaat Verhoeven vindt dat geen heel geruststellende gedachte. „Ik snap best dat ING enthousiast wordt van de mogelijkheden. Er zijn ook zo veel data. Maar dat is nu net het probleem. De bank weet alles van je. Dat is eng. Ik zou ervan schrikken als de bank mij ineens belt en zegt dat ik voortaan maar boodschappen moet doen bij de Lidl in plaats van bij de Albert Heijn. Omdat dat goedkoper is en ze hebben gezien dat ik een betalingsachterstand heb.”

    • Chris Hensen