Wel zin in seks en eten, nooit in muziek

Er zijn mensen die écht niet van muziek houden // Het is een net ontdekte gevoelsafwijking // Met het beloningscentrum van de zogeheten ‘anhedonisten’ in de hersenen is niks mis

Sommige mensen voelen nooit een rilling over hun rug lopen bij het horen van muziek. Ze kennen de euforie niet van een ingehouden beat die met kracht wordt losgelaten. Ze gaan niet naar concerten, houden niet van dansen. Het is niet zo dat ze een afkeer hebben van bepaalde soorten muziek, zoals opera of techno. Ze beleven geen plezier aan welke muziek dan ook. ‘Muzikale anhedonie’ noemen Spaanse muziekonderzoekers dit. Zij zijn de eersten die de gevoelsafwijking beschrijven, afgelopen vrijdag in Current Biology.

Muziek laat deze mensen koud, maar verder kunnen ze wel genieten. Van seks, eten en geld bijvoorbeeld. Eerste auteur Ernest Mas van de universiteit van Barcelona benadrukt dat mensen met muzikale anhedonie niet ziek zijn. „Het zijn gezonde mensen met normale levens. Ze voelen alleen geen behoefte om naar muziek te luisteren.”

Rillen zonder zweten

Mas en zijn collega’s kwamen deze mensen op het spoor toen ze een vragenlijst over de beleving van muziek afnamen. Studenten moesten laten weten of ze het eens waren met stellingen als ‘ik huil soms als ik naar een mooie melodie luister’. Op basis van de uitslagen nodigde Mas tien ‘hyperhedonisten’, tien gemiddeld scorende proefpersonen en tien ‘anhedonisten’ in zijn lab uit. Hij liet hun muziek horen die de meeste mensen prettig zouden vinden. De deelnemers moesten omschrijven hoe ze de muziek beleefden: als neutraal, matig prettig, zeer prettig of ‘rillend’. Hun hartslag en zweetproductie werden gemeten, om daarmee de fysieke emotionele opwinding vast te stellen.

Als muziekliefhebbers ‘rillingen van plezier’ rapporteerden, ging hun hart sneller kloppen en huid meer zweten. Bij mensen met muzikale anhedonie was dat niet het geval. Zij zeiden soms wel dat ze dat soort rillingen hadden, maar dan bleven hartslag en zweetproductie gelijk. De onderzoekers denken dat ze misschien probeerden te doen wat van hen verwacht werd.

Andere vormen van plezier

Muzikale anhedonisten zijn niet ongevoelig voor alle vormen plezier, lieten de Spanjaarden daarnaast zien. Bij een experiment waarbij geld te winnen of verliezen viel, klopten de harten van de muzikale anhedonisten net zo snel en zweetten ze net zoveel als andere deelnemers. De Spanjaarden denken daarom niet dat er iets mis is met de beloningscentra in hun hersenen, maar dat de koppeling daarvan met hersengebieden die muziek waarnemen en verwerken, is verstoord. Dat zou passen bij eerder onderzoek. Vorig jaar toonden onderzoekers aan dat ook de gehoorschors actief is bij het beoordelen van (dus niet louter luisteren naar) muziek.

„Een spannend en zorgvuldig uitgevoerd onderzoek, eerder een begin dan het eind van een onderzoekslijn”, reageert Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie (Universiteit van Amsterdam). Hij was niet bij het onderzoek betrokken. Honing is niet zozeer verbaasd dat sommigen niet van muziek kunnen genieten, maar dat een meerderheid dat wel kan. „Waarom zo’n abstracte stimulus als muziek een vergelijkbare reactie kan opleveren als seks en eten blijft vooralsnog een raadsel”, zegt Honing. „Misschien speelde muziek evolutionair een belangrijkere rol dan we denken.”

    • Lucas Brouwers