Niemand kan om deze bloembakken heen

Tot de verkiezingen op 19 maart doet nrc.next dagelijks verslag van de hete hangijzers in een gemeente // Vandaag ’s-Graveland, waar een stel bloembakken langs de weg het dorp verdeelt // Over ongelukken, vandalisme en een afgetreden wethouder

Een inwoonster laat haar hond uit naast een van de bloembakken van ’s-Graveland. Foto Jasper Juinen

De mahoniestruik in de bloembakken van ’s-Graveland staat alweer sierlijk in bloei. Aan de voet van de stam wortelen bloembollen die zich een weg tot ontplooiing banen. In andere bakken aan de vaartweg groeit onopvallende hedera, stug doorkruipend als altijd.

Maar in het dorp zijn ook bloembakken waar het onkruid woekert. Een overwinning voor de bloembakhaters, zo is het verhaal bij de kapper. Ze zouden zakjes onkruidzaden met opzet in de bakken hebben geleegd.

De bloembakken van ’s-Graveland, 1.200 inwoners, zijn in feite niets bijzonders. Vurenhouten exemplaren van één bij één bij één meter, in elk tuincentrum te koop. Je vindt ze in Nederland op plantsoenen, perken, terrassen, balkons.

Maar zet je zeventig van zulke bakken om de vijftig meter als slalompaaltjes op een drukbereden smalle weg met tweerichtingsverkeer, zonder de voorrang te regelen, en verlaag je de maximumsnelheid van 50 naar 30 kilometer per uur, dan komen er andere krachten vrij.

Nu zijn ze in het dorp wel wat gewend, zeker in verkiezingstijd. Campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen zijn er altijd fanatiek. Posters van maximaal A1-formaat op de algemene verkiezingsborden was de nieuwe afspraak. Kwam een van de partijen toch weer met A0. Dorpsbelangen, met 10 van de 19 zetels een meerderheid in de raad van Wijdemeren, waar ’s-Graveland onder valt, maakte het nog bonter. Die drukte zijn slogan af op zo’n driehoekig makelaarsbord en timmerde dat op het gemeentehout. Vandalisme, opperde de VDD.

En ook van de zoveelste manipulatie van de internetpoll voor beste raadslid – een D66’er eindigde stijf bovenaan met flink wat stemmen uit Polen, volgens de IP-adressen althans – kijkt niemand meer op.

Maar de commotie over die bloembakken, dat hebben ze hier niet eerder meegemaakt. Bij de snackbar en de supermarkt is het al maanden het gesprek van de dag. De kwestie zet de gemeenschap op scherp, ondervond de AVIA-pomphouder, die bij de kassa een petitie tegen de bakken had liggen. „Dus u bent tegen?” vroeg een buurtgenoot. „Dan laat ik mijn APK niet bij u doen.”

Domweg P-E-C-H

De bloembakaffaire verdeelt ook de lokale politici. Die klagen dat ze aan verkiezingsthema’s als de ouderenzorg of het hockeyveldtekort niet toe komen omdat het in de straatcampagnes maar om één ding draait. En elke raadsvergadering, al gaat die over de AWBZ, komen die bakken wel weer even ter sprake. Er is al eens een wethouder om gesneuveld.

Waarom hebben de bloembakken ’s-Graveland zo in hun greep?

Claude de Ruiter van Casual Kappers knoopt een grijze man, vaste klant, de rode mantel om. „In die Hilversumse villawijken is het begonnen”, zegt de klant. „Die hebben hun wijk afgesloten waardoor nu iedereen door ’s-Graveland rijdt.”

„Die mensen daar hebben dat met een hele hoop centen afgekocht”, zegt De Ruiter.

Problemen met de vaartweg door ’s-Graveland zijn er altijd geweest. Het is een onbedoelde verkeersader tussen twee N-wegen, de snelste route richting Hilversum. Vrachtverkeer, forenzen, tractoren, de bus; alles moet er doorheen. Aan de maximumsnelheid hadden sommigen maling. Mensen reden er zeventig, tachtig en lieten zich vanaf de smalle Klapbrug zo naar beneden storten, de dorpsstraat in.

Er moest wat gebeuren, daar is iedereen het al jaren over eens. Drempels, druppels, straatjuwelen, rubberen tegels, van alles is geprobeerd, en weer verdwenen. Bewoners van ’s-Graveland, gebouwd op slappe veengrond, klaagden telkens over trillingen.

Op zaterdag 4 augustus 2012 knalde een 22-jarige automobilist uit het naastgelegen Kortenhoef op de Klapburg tegen een fietser, een 15-jarig meisje uit Hilversum. Ze overleed. Dat er volgens de politie geen duidelijke oorzaak was aan te wijzen, voedde onder dorpsbewoners de speculatie. Had de jongen te hard gereden of niet? Het antwoord hing af van de vraag of je voor of tegen zware verkeersmaatregelen in de straat was. „Dat meisje eindigde niet zomaar meters verderop”, zeiden voorstanders. „Domweg een geval van P-E-C-H”, zeiden tegenstanders.

„Het is een politiek spelletje”, zegt de klant in de kapperszaak van Claude de Ruiter. De kapper knikt en pakt zijn schaar en kam erbij.

„Flitspalen zouden de oplossing zijn”, vervolgt de klant. „Maar dat kan niet, er zouden te weinig dodelijke slachtoffers zijn. Maar als het uitkomt, grijpen ze zo’n dodelijk ongeval wel aan voor een goedkoper alternatief.”

Bloembakken in de vaart

Zo zijn de bakken er volgens bewoners gekomen: een aantal dorpelingen, verenigd in bewonersverenigingen, waren de hardrijders in hun straat zat en gingen zich er in de politiek mee bemoeien. In mei vorig jaar werd de straat een 30-kilometerzone en verschenen er opeens zeventig bloembakken aan de berm. Ze waren kaal, hoger dan nu, en zonder reflectoren. Eén bak stond pal voor een oprit, een ander voor een zebrapad. Veiliger was het er niet op geworden, vonden sommigen. Anderen waren juist tevreden en gingen de bakken fanatiek beplanten.

Het was niet meer dan een proef, benadrukte toenmalig verkeerswethouder Gerard Abrahamse van de VVD. De proef zou tot april dit jaar duren en niet meer dan 40.000 euro kosten, zei hij. Alle partijen in de gemeenteraad stemden in, op het CDA na.

Maar ook de 37-jarige Dennis Fine uit Kortenhoef was er niet blij mee. Nog diezelfde week opende hij „voor de grap” de Facebookpagina ‘Weg met die Bakken’. Een dag later had hij tot zijn verbazing al 500 likes, 1.000 na de tweede dag, oplopend tot 2.800. Fine legde petities neer bij de snackbar en de benzinepomp. Op zijn Facebookpagina, bekeken door het hele dorp, zette hij foto’s van hopeloze opstoppingen voor de bakken, van auto’s met blikschade, platgereden bloembakken, bloembakken ronddobberend in de vaart – een ongeduldige boer met vorkheftruck zou ze aan de kant hebben gezet, waarna baldadige jongeren er wel raad mee wisten.

Kapper Claude de Ruiter knipt fijntjes de grijze nekharen weg.

„Omstebeurt erlangs”, zegt de klant, „dat zou fatsoenlijk zijn”.

„Maar sommige automobilisten zetten ’m op scherp”, zegt de kapper.

„Vol gas op het midden van de weg blijven en hopen dat de tegenligger eerder aan de kant gaat”, zegt de klant. „En anders sta je klem.”

„Ik heb er bij de bakken al eens mensen om zien meppen”, zegt de kapper. „Dat is de mentaliteit tegenwoordig.”

De bom barstte in oktober. Wethouder Abrahamse moest toegeven dat mede door alle schade aan de bloembakken – ‘vandalisme’, volgens voorstanders, ‘aanrijdingen’, volgens tegenstanders – de kosten flink waren opgelopen, tot zo’n 220.000 euro aan het einde van de proef. De wethouder trad af. Hij kon niet anders, zeggen bewoners.

Bloembollen uitdelen

Gerard Abrahamse, afkomstig uit de gemeenteraad van Utrecht, was een man ‘van buiten’. Een ‘bestuurder op hoofdlijnen’, geschikter voor een stad. Al leek over zijn politieke lot al beslist tijdens de jaarlijkse Gondelvaart een maand ervoor. ‘Wethouder G.A. weg’ stond op een varende bloembak van drie meter hoog. Aan het roer stonden politici van Dorpsbelangen, de coalitiegenoot.

Nu, vlak voor de verkiezingen, durft geen van de partijen zich meer uit te spreken vóór de bloembakken. „Het is niet meer dan een proef, we wachten uitkomsten af”, zegt de nieuwe verkeerswethouder van Dorpsbelangen, die ook op de gondel stond. De VVD wil in een internetpoll bewoners vragen om hun mening. D66 roept hard „weg met die bloembakken” en het CDA, volgens opponenten een „one-issue-partij” geworden, hoopt deze verkiezingen op extra stemmen.

De partij plakte al posters op de bakken, deelde bloembollen uit en toont haar logo op de Facebookpagina van Dennis Fine.

„Weet je wat mij stoort”, zegt de klant bij de kapper. „Niet de bewoners, maar de politici blijven het maar over die bloembakken hebben. Zij veroorzaken de onrust. Terwijl, waar gaat het over?”

Claude de Ruiter pakt de ronde spiegel en toon het achterhoofd.

„Fantastisch”, zegt de klant.

„U mag weer thuiskomen.”

„Zo is dat.”